Author: sardaryanyana

Բառային, տեքստային առաջադրանքներ.

• Բացատրիր տրված բառերը բառարանի օգնությամբ. խռովություն, բարիկադ, կրկնափեղկ, ամայի, պարեկ, խուզարկել, հնոտի, թափոր, մահակ, սվին, փակուղի, ներխուժել, պատնեշ, ապստամբ, քաջալերել, խոչընդոտ, թոթվել:
  • խռովություն-Աղմուկ
  • բարիկադ-արգելափակոց
  • կրկնափեղկ-երկփեղկ
  • ամայի-անբնակելի
  • պարեկ-Փոքրիկ զինված ջոկատ կամ պարող
  • խուզարկել-զննել
  • հնոտի-հնամաշ
  • թափոր-շքերթ
  • մահակ-գավազան
  • սվին-խշտիկ
  • փակուղի-նրբանցք
  • ներխուժել-թափանցել
  • պատնեշ-հողաբլուր
  • ապստամբ-ըմբոստ
  • քաջալերել-ոգևորել
  • խոչնդոտ-արգելք
  • թոթովել-բլբլալ
• Միաժամանակ ամեն տեղ լինելով՝ նա լցնում էր օդը: — Ինչպե՞ս կբացատրես այս նախադասությունը:
  • Այդ նախադասությունը խոսում է Գավրոշի մասին, թե ինչ քաջ է նա, և ինչպես է օգնում իր հզորությամբ և ներկայությամբ մյուսներին։
• Անդադար շարժում կար նրա փոքրիկ բազուկներում և անվերջ շարժում՝ նրա փոքրիկ թոքերում: — Տուր Գավրոշի հոգեվիճակի նկարագիրը:
  • Տղան շատ քաջ էր, պատրաստ էր մահանալ իր երկրի համար, անգամ չստուգելով նրա զենքերի առկայությունը նա վազում էր, ուզում էր օգնել պաշտպանել իր երկիրը։
• Մեծեր-փոքրերի ի՞նչ վեճ ուներ Գավրոշը. իսկ դու ի՞նչ հարցերում ես ընդվզում մեծերի դեմ:
  • Գավրոշը ցանկանում էր փրկել իր երկիրը առանց կործանումների։ Նա անգամ շատ շատ զենքեր էր վերցնում, և նաև ճանապարհին նա հավագում էր իր հետ քաջ տղաներ որոնք պատրաստ էրն կռվելու իր հետ։ Նա բաժանեց բոորին զենքերի և նրանք առանց զենքի օգտագործման պայմանները իմանալու անցան կռվելու։

Բառային, տեքստային առաջադրանքներ.

• Գրել հետևյալ բառերի երկուական հոմանիշ բառարանի օգնությամբ. արտասովոր, մռայլ, խորհրդավոր, ընդարձակ, ավերվել, հիվանդ, խարխուլ, ապաստան, սողոսկել, քաջալերել, կկոցել, նշույլ, խսիր, մրմնջալ, վխտալ, մոլեգնել:
• Արտասովոր-Անսովոր, արտակարգ
• մռայլ-անժպիտ, անծիծաղ
• խորհրդավոր-թաքնախորհուրդ, խորհրդաբեր
• ընդարձակ-լայնարձակ, լայնածավալ
• ավերվել-Բնաջնջվել, Փչանալ
• հիվանդ-Անառողջ, վատառողջ
• խարխուլ-խարիզուն, զաղփաղփուն
• սողոսկել-մտնել, սահել
• ապաստան-պատսպարան, ապաստարան
• քաջալերել-, սրտապնդել, հուսադրել
• կկոցել-կուչ ածել, աչքերը պռստել
• նշույլ-ճաճանչ, շառավիղ
• խսիր-կեմեղեն, ճիլի
• մրմնջալ-շշնջալ, փսփսալ
• վխտալ-զեռալ, հորդել
• Մոլեգնել-զայրանալ, տաքանալ
• Կարո՞ղ ես բացատրել՝ ինչու՞ երեխաներն անմիջապես վստահեցին անծանոթին ու գնացին նրա հետևից:
• Որովհետև այդ անծանոթ երեխան շատ մեծ սիրտ ուներ, պատրաստ էր ամե ն ինչի երեխաներին լավ կյանք տալու համար։ Գավրոշը շա բարի է, որովհետև նա բերեց իր տուն երեխանիրն, որպեսզի նրանք չմնան անձրի տակ։
• Մեկնաբանիր Գավրոշի արարքը՝ դիտարկելով և դրական, և բացասական կողմից: Հիմնավորիր պատասխանդ:
• ԴՐԱԿԱՆ ԱՐԱՐՔ-օգնեց երեխաներին, որպեսզի չմրսեն ցրտից, նրանց տվեց ամենա լավ տեղերը իր փոքրիկ դղյակում։
• նա չունի ոչ մի բացասական արարք, քանի որ նա լրիվ մաքուր սիրտ ուներ։

Բառային, տեքստային առաջադրանքներ.

• Բացատրել բառերը բառարանի օգնությամբ. անօթևան, գթասեր, կարեկցանք, հորձանուտ, արվարձան, խարխուլ, ձեղնահարկ, հեգնական, խեթ, ստահակ, աղերսալի, կափկափել, ածելի:
  • անօթևան-անտուն
  • գթասեր-սիրով
  • կարեկցանք-օգնել
  • հորձանուտ-անցուդարձ
  • արվարձան-մոտակայք
  • խարխուլ-խախուտ
  • ձեղնահարկ-վերնահարկ
  • հեգնական-ծաղրական
  • խեթ-կասկած
  • ստահակ-անկարգ
  • աղերսել-հայցել
  • կափկափել-չխչխկացնել
  • ածելի-Շատ սուր բերանով դանակ
• Ի՞նչ է նշանակում փափուկ սիրտ, սառը օջախ, կտրել ճանապարհը: Այս դարձվածքների մեկական բաղադրիչով կազմել (կամ գտնել) այլ դարձվածքներ:
  • փափուկ սիրտ- գթասիրտ
  • սառը օջախ- իրար չսիրող ընտանիքի անտարբերությունը
  • կտրել ճանապարհ- անցնել ճանապարհ
  • սիրտ անել- համարձակվել
• Ինչպես կմեկնաբանես հետևյալ մտքերը.
• Նա ոչ օթևան ուներ, ոչ հաց, ոչ կրակ, ոչ սեր, սակայն ուրախ էր, որովհետև ազատ էր:

տղան չուներ ոչ՝ տուն ոչ՝ հաց ոչ՝ սիրող ընտանիք, բայց ուրախ էր որ նա բռնակալության տակ չէր գտնվում։

Եվ ցավալին այն էր, որ այդ տանը ոչ ոք չէր ժպտում:

Այսինքն տանը խնդիրներ չկար, ամեն ինչ նոռմալ էր, բայց նանք միմյանց չէին սիրում, հարգում, այդ պատճառով էլ չեն ժպտում։ Գտնվում են անազատության մեջ, քանի որ նաև զբոսաշրջիկ են և պետք է ենթարկվեն օրենքերի։

• Ի՞նչ հատկանիշներով աչքի ընկավ տղայի կերպարը այս հատվածում:
  • Տղան շատ թույլ էր, գթասիրտ, անինքնասեր և ազատություն սիրող․․․

Այսօր ես փորձեր կատարեցի նյութերի հետ։ Եթե ուզում ենք տաքացնել ինչ-որ նյութ ապա պետք է անել հետևյալ քայլերը։

Սկզբում մեզ պետք կգա ամրակալը։ Նրա թաթերի միջոցով մենք կարող ենք ամրացնել մեզ անհրաժեշտ բոլոր պարագաները։

Հաջորդ քայլի համար մեզ պետք կգա փորձանոթ և սպիրտայրոց։ Այդ երկու իրերի միջոցով մենք կարող ենք տաքացնել նյութերը։

Թաթերի միջոցով ամրացնել փորձանոթը, բայց ոչ շատ պինդ, քանի որ փորձանոթը կարող է պայթել։

Փորձանոթի մեջ պետք է լցնենք 2-3 մ․։

Սպիրտայրոցից մենք պետք է հանենք թասակը, և վառենք կրակ լուցկիով։

Հետո պետք է տաքացնենք փորձանոթը բոլոր կողմերից, քանի որ այն կարող է հրդեհի պատճառ լինել։

Այդ քայլից հետո պետք է փորձանոթը միացնել ամրակալին, կամ պահել ձեռքերով։

Երբ վերջացրեցինք մեր բոլոր գործողությունները պետք է հանգցնել լուցկին բայց չի կարելի հանգցնել թաց շորով և այդպիսի բաներով, ուղակի պետք է փակել թասակով և այն ոչ մի վնաս չի տա։

Այս բոլոր պայմաններում ամենա կարևորը խալաթն է, անի որ առանց դրա չի թույլատրվում աշխատել նյութերով։

Վիրուսների մեծ մասը «տոքսիկ» հարաբերություններ ունեն իրենց տանտերերի հետ, այսինքն ՝ դրանք հիվանդություն են առաջացնում: Պաթոգեն վիրուսները ներխուժում են հյուրընկալող բջիջները ՝ գրավելով դրանց մեխանիզմները և առաջացնում են նոր վիրուսային մասնիկներ, որոնք տարածվում են ամբողջ մարմնում: Բայց ոչ բոլոր վիրուսներն են վնասակար մեզ համար: Նրանցից ոմանք սպանում են պաթոգեն բակտերիաները կամ պայքարում են շատ ավելի վտանգավոր հակառակորդների դեմ: Մենք արդեն գիտենք, որ մեր մարմինը պարունակում է պաշտպանիչ մանրէներ, այժմ ժամանակն է ծանոթանալ պաշտպանիչ վիրուսներին: Պաշտպանիչ «ֆագեր» Բակտերիոֆագները (կամ «ֆագերը») վիրուսներ են, որոնք վարակում և ոչնչացնում են որոշ մանրէներ (յուրաքանչյուր ֆագը կենտրոնանում է իր սեփական մանրէի վրա): Ֆագերն- ն ապրում է մարսողական, շնչառական և վերարտադրողական տրակտների լորձաթաղանթում: Լորձաթաղանթը կոչվում է այսպես կոչված, քանի որ կա լորձ — հաստ, մածուցիկ նյութեր, որոնք տարբեր պաթոգեններից ձևավորում են ֆիզիկական պատնեշ: Այնուամենայնիվ, այս խոչընդոտը ոչ միայն ֆիզիկական է, այլև անձեռնմխելի: Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ժանտախտները առկա են լորձի մեջ, և նրանք նաև իրենց բաժինն են ունենում մարդկանց վնասակար զավթիչներից պաշտպանելու բեռի վրա: Անցած դարի ընթացքում ֆագեզներն արդեն օգտագործվել են դիֆթերիայի, սեֆիզի պատճառով, որոնք առաջացել են Ոսկեգույն Ստաֆիլոօկ- ի, սալմոնելլոզի և մաշկի վարակների պատճառով: Նախկինում թերապիայի համար ֆագի աղբյուրները ներառում էին տեղական ջրային մարմիններ, կեղտ, օդ, կոյուղի և նույնիսկ վարակված հիվանդներից կենսաբանական հեղուկներ: Վիրուսները մեկուսացված էին, մաքրվում, այնուհետև դրանք օգտագործվում էին բուժման համար: Այսօր ֆագերի նկատմամբ հետաքրքրության նոր աճ է նկատվում, քանի որ թմրամիջոցների դիմացկուն վարակները շարունակում են աճել: Օրինակ ՝ վերջերս, օգտագործելով ֆագերներ, նրանք ոտքերի վրա դնում են մահացող բրիտանացի դեռահասին, որը վարակվում է լուրջ հակաբիոտիկների դիմացկուն վարակով: Ժամանակակից բուժական փուլերը հիմնականում գենետիկական ճարտարագիտության արդյունք են: Անհատական շտամները ստուգվում են թիրախային մանրէների դեմ, իսկ առավել արդյունավետները մաքրվում են ուժեղ կոնցենտրացիայի մեջ և օգտագործվում են թերապիայի մեջ: Երբեմն հատուկ հիվանդների բուժման փուլերը վերցվում են ուղղակիորեն այդ հիվանդներից: Հիվանդի լիցքաթափումը հավաքվում է տամպոնի վրա, այնուհետև հավաքված միկրոօրգանիզմները մշակվում են լաբորատորիաներում և ստուգվում են թերապևտիկ ֆագայի պաշարները: Երբ ֆագ է հայտնաբերվել, այն կարելի է բուժել. Բանավոր կառավարումից մինչև տարբեր լոսյոններ: Փորձարկվում է փուլերի ներերակային կառավարման տեխնոլոգիան: Օգտակար վիրուսային վարակներ Երիտասարդ տարիքում վիրուսային վարակները կարևոր են մեր իմունային համակարգի պատշաճ զարգացման համար: Իմունային համակարգը անընդհատ խթանում է շրջակա միջավայրի փոքր քանակությամբ վիրուսներից, ինչը նպաստում է այլ վարակների նկատմամբ դիմադրության զարգացմանը: Եվ որոշ վիրուսներ ուղղակիորեն պաշտպանում են մեզ այլ պաթոգեններից վարակվելուն: Օրինակ ՝ լատենտային (ոչ ախտանշանային) հերպեսի վիրուսները օգնում են մեր իմունային մարդասպան բջիջներին (T- մարդասպաններին) նույնականացնել քաղցկեղի բջիջները և բջիջները վարակված այլ վիրուսներով: Հերպեսվիրուս- ը, ինչպես եղավ, իմունային բջիջները զինում է հակագեններով, ինչը նրանց թույլ կտա հետագա նույնականացնել դիսպանսեր քաղցկեղի տեղը: Ապագայում նախատեսվում է օգտագործել նման վիրուսների փոփոխված վարկածներ ՝ քաղցկեղի բջիջները թիրախավորելու համար: Այնուամենայնիվ, պետք է հասկանալ, որ վիրուսները մեզ չեն փրկում հոգևոր բարությունից, այլ դրանց գոյատևման համար, այդպիսին է նրանց մրցակցային ռազմավարությունը, որով նրանք ստիպված են պաշտպանել իրենց տիրոջը: Պեգիվիրուս- ը կամ GBV-C- ը նույնպես մեր պաշտպանիչ վիրուսն է: Մարդկանց համար այն լիովին անվտանգ է: Այնուամենայնիվ, բազմաթիվ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ ՄԻԱՎ-ով վարակված հիվանդները GBV-C- ով վարակված մարդիկ ավելի երկար են ապրում, քան առանց դրա հիվանդները: GBV-C վիրուսը դանդաղեցնում է հիվանդության առաջընթացը `արգելափակելով վիրուսը բջիջ մուտք գործելու համար անհրաժեշտ հյուրընկալող ընկալիչները և նպաստում վիրուսը հայտնաբերող ինտերֆերոնների և ցիտոկինների (սպիտակուցներ, որոնք ակտիվացնում են բորբոքումները և հեռացնում վարակված բջիջներն ու պաթոգենները): Եվ հայտնի նորովիրուսները հակաբիոտիկների դասընթացից հետո պաշտպանում են մկների աղիքները: Փորձերի ընթացքում հակաբիոտիկները ոչնչացրել են օգտակար աղիքային միկրոֆլորան ՝ մկները ենթակա են աղիքային վարակների: Բայց ներդրված նորովիրուսները նույնիսկ պրոբիոտիկների բացակայության դեպքում կարողացան պաշտպանել իրենց տերերին: Թերապևտիկ վիրուսների ապագան Ժամանակակից տեխնոլոգիաները հնարավորություն են տվել գիտնականներին ավելի լավ հասկանալ մարդու մարմնի մաս կազմող միկրոբային համայնքների բարդությունները: Հիմա մենք գիտենք, որ օգտակար բակտերիաներից բացի, օգտակար վիրուսները առկա են մեր աղիքներում, մաշկում և նույնիսկ արյան մեջ: Այնուամենայնիվ, օգտակար վիրուսային բաղադրիչի գիտական ըմբռնումը դեռ նոր հասակում է: Այնուամենայնիվ, այս ուղղությունն ունի հսկայական ներուժ, որը կօգնի հետագայում հասկանալ վիրուսային վարակները և պարզել, թե ինչպես լավագույնս պայքարել հիվանդությունների դեմ:

1)Նշեք՝ թե հետևյալ բառերից որն է վերաբերվում <<ֆիզիկական մարմին>> հասկացությանը և որը <<նյութ>> հասկացությանը։

ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐ-ինքնաթիռ, տիեզերանավ, ավտոմեքենա։

ՆՅՈՒԹ-ինքնահոս գրիչ, պղինձ, ճենապակի, ջուր։

2)Բերեք ֆիզիկական մարմինների օրինակներ, որոնք բաղկացած են՝

ա)միևնույն նյութից-թուղթ

բ)տարբեր նյութերից-քանոն

Բայց նույն անվամբ և նույն նպատակին ծաայող

3)Ինչ ֆիզիկական մարմիններ կարելի է պատրաստել ապակուց, ռետինից, փայտից, փոխպատից, պլաստմասսայից։

ԱՊԱԿԻ-սպասք, սեղան, հայելի, պատուհան։

ՌԵՏԻՆ-ռետին, մազակալ։

ՓԱՅՏ-աթոռ, սեղան, քանոն, տետր, գրիչ։

ՓՈԽՊԱՏ-լվացարան, խողովակ, մեխ, մատանի։

ՊԼԱՍՏՄԱՍՍԱ-աման, շիշ, գդալ, բաժակ։

4)Ինչ նյութերից են բաղկացած հետևյալ մարմինները։ Բաժակը, մկրատը, ֆուտբոլի գնդակի օդափուշիկը, բահը, մատիտը։

ՄԿՐԱՏ-պլաստմասսա

ԲԱԺԱԿ-ապակի, պլաստմասսա, փայտ

ՖՈՒՏԲՈԼԻ ԳՆԴԱԿԻ ՕԴԱՓՈՒՇԻԿ-ռեզին

ԲԱՀ-փայտ, մետաղ

ՄԱՏԻՏ-փայտ

5)Տետրում գծեցեք աղյուսակն ու տեղադրեք հետևյալ բառերը։

ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆ-պատ, ռելսեր, լուսին, մկրատ, սեղան, ուղղաթիռ։

ՆՅՈՒԹ-ալյումին, սպիրտ, սնդիկ, պղինձ, նավթ, կրակոց։

ԵՐևՈՒՅԹ-որոտ, ձյունաբուք, լուսաբաց, բուք, ձյունի գալը, եռում, ձյունահողմ, ջրհեղեղ։

5.Բերեք մեխանիկական երևույթների օրինակներ։

Անձրևի գալը, ջրհեղեղ։

6.Բերեք ջերմային երևույթների օրինակներ։

Ջրի եռում, արևի շողալը։

7.Բերեք ձայնային երևույթների օրինակներ։

կայծակի խփելը, սառույցի ճաքելը։

8.Բերեք էլեկտրական երևույթների օրինակներ։

Հոսանք միացնելը, գազօջախը վաելը։

9.Բերեք մագնիսկան երևույթների օրինակներ։

Մագնիսների միացումը, մագնիսի ձգումը։

10.Բերեք լուսային երևույթների օրինակներ։

Լամպի վառվելը, արևի շողալը։

Առաջադրանքներ

1. Ինչպե՞ս է առաջացել աշխարհագրությունը
2. Հին ժամանակներից մարդիկ ուզեցել են իմանալ երկրի բոլոր առանձնահատկությունները, կարևորությունները, և այլն։ Դրա համար նրանք ճամփորդել են աշխարհով մեկ, նոր գիտելիքներ ստացել երկրի մասին, և որոշել են, որ իրենց գիտելիքները կփոխանցեն գրքին, որպեսզի բոլորը իմանան թե ինչպիսին է մեր աշխարհը։ Այդտեղից էլ ծագել է Աշխարհագրություն առարկան, որը դեռևս կա։
3. Որո՞նք են ժամանակակից աշխարհագրության հիմնախնդիրները:
   1. 2․ Մարդկանց հասկանալ, թե տվյալ ժամանակ ինչպիսի հետևանքներ կթողնի այն։ Մարդկանց համար ուսումնասիրել տեղաբաշխումը և գնահատել այն։ Ուսումնասիրել մարդու շրջակա միջավայրի ինքնակառավարման ձևերը։
4. Նշեք 5 բնական և 5  հասարակական գիտություն, որո՞նք կապ ունեն աշխարհագրության հետ: Հնարավորության դեպքում ցույց տվեք այդ կապը: 
   1. 3․ Բնական գիտություններ են՝ ֆիզիկան, քիմիան, մաթեմատիկան, կենսաբանությունը և աստղագիտությունը։
      1. 3 Հասարակական գիտություններ են՝ անթրոպոլոգիա, հասարկակագիտություն, բժշկություն, տնտեսագիտություն, հնագիտություն։

Պատմությունը: Մեծ ՀայքԻ Արցախի (Փոքր Սյունիք) նահանգի սահմաններ ձգվել են անմուտքից՝ Սևանա լճի արևելյան ափով, հարավ-արևմուտքից՝ Աղավնո (Հակափ) գետով, հաշվից՝ Արաքս գետի ստորին հոսանքի հովտով՝ կիսով չափ ընդգրկելով Մուխանքի (Մուղան) դաշտը։ Հյուսիսից և հյուսիս- արևելքից սահմանակից էր Ուտիքին։ Արցախ-Ուտիքը ֆիզիկաաշխարհագրական իմաստով զբաղեցնում էր ներկայիս ԼՂՀ Հադութի, Մարտակերտի, Մարտունիի, Ասկերանի, Շուշիի, Շահումյանի, Քաշաթաղի (Լաչին) և ազատագրած Քելբաջարի, ինչպես նաև Գետաբեկի, Թոուզի, Շամխորի, Դաշքեսանի (Քարահատ), Խանլափ, Ջաբրայիլի, Ֆիզուլիի շրջաններ։

 Տարբեր սկզբնաղբյուրներում երկրամասը կոչվել է տարբեր անուններով. Արդախունի, Ուտեխե-Ուոտեխինի (Վանի սեպագրերում), Օրխիստենե, Սոդակենե (հույն հեդինակնեփ երկերում), Արցախ, Ծավդեք, Փոքր Սյունիք, Խաչեն (հայկական աղբյուրներում), Ղարաբաղ պարսկերեն՝ «Բաղ ե-սիախ» (Սև այգի) անվանման թուրքերեն թարգմանությունը: Ղարաբաղն ավելի լայն առումով համապատասխանել է Հայաստանի Արցախ նահանգին և Ուտիք նահանգի մի մասին։

 Արցախ-Ղարաբաղի հնագույն պատմության մասին առաջին վկայությունները վերաբերում են քարի դարի վաղագույն՝ աշելյան և հաջորդ փուլերին (800-100.000 տարի առաջ)։ Դրանք քարե ու ոսկրե գործիքներ են՝ գտնված Որվան-Մզոխի, Ծծախաչի, Խորաձորի քարանձավներում։ Բրոնզի և երկաթի դարաշրջաններին պատկանող բնակատեղիների և դամբարանների պեղումները (Ստեփանակերտ, Խոջալու, Կրկժան, Ամարաս, Մադաղիս, Խաչենագետի, Իշխանագետի հովիտներ) վկայում են, որ այդ տարածքը մտել է մ.թ.ա. IV-III հազարամյակներում ձևավորված Կուր-Արաքսյան մշակութային համակարգի մեջ։ Իսկ հետո ընդգրկվել է հայկական լեռնաշխարհի արևելյան տարածքներում ստեղծված ցեղային միությունների մշակութաքաղաքական ոլորտում։

 Արցախը եղել է էթնիկորեն ձևավորվող հայ ժողովրդի սփռման հյուսիսարևելյան սահմանը (Ստրաբոն, Պլինիոս Ավագ, Պտղոմեոս)։

 Արցախը (Ուրտեխե-Ուրտեխինի) մ.թ.ա. I հազարամյակի սկզբից մտել է Արարատյան թագավորության (Բիայնիլի, Ուրարտու) սահմանների մեջ։ Սարդուրի Բ թագավորի (մ.թ.ա. 755-730) Ծովակ գյուղի մոտ պահպանված սեպագիր արձանագրությունը վկայում է, որ նրա զորքերը հասել են Ուրտեխինի երկիրը։ Մ.թ.ա. VI-II դդ. Արցախը մտել է Երվանդունիների, ապա՝ Արտաշեսյանների (մ.թ.ա. II — մ.թ. I դ), Արշակունիների (I-V դդ.) հայոց թագավորությունների կազմում։ Ըստ Ստրաբոնի՝ ունեցել է հարուստ տնտեսություն, պատերազմների ժամանակ՝ մեծաթիվ այրուձի։ Հայոց Տիգրան Բ Մեծ արքան (մ.թ.ա. 95-56), կարևորելով Արցախի դերը, այդտեղ է կառուցել իր անունը կրող 4 քաղաքներից մեկը՝ Արցախի Տիգրանակերտը (ավերակները գտնվում են ներկայիս Ակնա(Աղդամ) քաղաքի շրջակայքում)։

 IV դ. սկզբին Արցախում տարածվել է քրիստոնեությունը։ Գրիգոր Լուսավորչին քահանայապետ օծելու նպատակով Կեսարիա ուղեկցած Հայոց 16 գլխավոր նախարարների ու կուսակալների մեջ էր նաև Արցախի տերը՝ «իշխանն Ծաւդէից աշխարհին» (իշխանանիստ Ծաւդ-Ծոդ Սոդք ավանի անունից)։ Այդ շրջանում Արցախը հայտնի էր նաև Ծավդեից իշխանություն անունով։ Գրիգոր Լուսավորիչն Ամարաս ավանում (այժմ՝ ԼՂՀ Մարտունիի շրջանում) հիմնադրել է առաջին եկեղեցին, որի կառուցումն ավարտել է նրա թոռ Գրիգորիսը՝ Արցախ աշխարհի առաջին եպիսկոպոսը։ V դ. Արցախը հիշատակվում է նաև Փոքր Սյունիք անունով։ Արշակունիների թագավորության անկումից (428) հետո պարսից արքունիքը Մեծ Հայքի Արցախ և Ուտիք նահանգներից ու բուն Աղվանքից կազմել է մեկ մարզպանություն, որի մարզպանը նստում էր Սոդքում։ Արցախը եռանդուն մասնակցել է Վարդանանց 451-ի պատերազմին։

Երկրորդ փուլ

Ընտրել անուններից մեկը և ներկայացնել նրա կյանքը, գործունեությունը, արած աշխատանքը, թողած ժառանգությունը

Ներսես Հարությունի Աբելյան

Ծնվել է Շամախիում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է տեղի հայկական դպրոցում, միջնակարգը՝ Բաքվի ռեալականում, բարձրագույն մասնագիտականը՝ Մոսկվայի տեխնիկական դպրոցում։ 1875 թվականին «Մոսկովյան» ծածկանունով թղթակցել է <<Մշակ>> թերթին։ 1881 թվականին Մոսկվայում մի խումբ հայ ուսանողների հետ հիմնել է Հայրենասերների միությունը։ 1887-1888 թվականներին Կովկասի տնտեսական կյանքին նվիրված ուսումնասիրություններով աշխատակցել է <<Արձագանք>>,<<Զակավկազսկոյե օբոզրենիե>>«Закавказское обозрение» թերթերին։

Ըստ Աբելյանի տնտեսագիտական համոզմունքների, որոնք ձևավորվել են Պրուդոնի և ռուս նարոդնիկների գաղափարների ազդեցությամբ, արհեստավորների, գյուղացիների և «մտավոր մշակների» միջև պարզ ապրանքափոխանակություն հաստատելով, հնարավոր է խափանել կապիտալիզմի զարգացումը և հիմնել մանր բուրժուական սոցիալիզմ։ Խորհրդային իշխանության տարիներին Աբելյանն ապրել և աշխատել է Թբիլիսիում, որտեղ և մահացել է։