Posted in Uncategorized

Լրացուցիչ հարցեր

Քննարկվող հարցեր՝

  1. Հարաբերական ատոնային զանգված
  2. Բոլոր առարկաներն ունեն ընդհանուր անվանում ֆիզիկական մարմին։Յուրաքանչյուր ֆիզիկական մարմին ունի որոշակի ձև, զանգված ու ծավալ։Մարմիներն լինում են կենդանի և անկենդան ։Կենդանի մարմիները միասին կազմում են կենդանի բնությունը,իսկ անկենդան մարմիները անկենդան բնություն ։
  3. Հարաբերական մոլեկուլային զանգված,զանգվածային հարաբերություն,զանգվածային բաժին
  4. Ըստ այդ օրենքի ռեակցիայի մեջ մտնող նյութերի զանգվածը հավասար է ռեակցիայի հետևանքով ստացվող նյութերի զանգվածին ։
  5. Զամ
  6. Քիմիական բանաձև,ինդեքս
  7. Նշանների և ինդեքսների միջոցով: Ինդեքսը ցույց է տալիս ատոմների թիվը մոլեկուլում:
  8. Պարզ,բարդ նյութեր
  9. Պարզ նյութ կոչվում է այն նյութը որի
  10. Ֆիզիկական,քիմիական երևույթներ
  11. Ֆիզիկական երևույթների ընթացքում նոր նյութ չի առաջանում
  12. Քիմիական երևույթների ընթացքում նոր նյութ առաջանում է
  13. Մյութի բաղադրության պահպանման,նյութի զանգվածի պահպանման օրենքները:
Posted in Uncategorized

Стойкий оловянный солдатик

28.04-03.05

Читаем,обсуждаем

Сказка Г. Х. Андерсена » Стойкий оловянный солдатик «

Домашнее задание

1.Пересказываем сказку «Стойкий оловянный солдатик»

2.Завершаем проект «Экология нашего города»

Стойкий оловянный солдатик

Было когда-то на свете двадцать пять оловянных солдатиков, все братья, потому что родились от старой оловянной ложки. Ружье на плече, смотрят прямо перед собой, а мундир-то какой великолепный — красный с синим! Лежали они в коробке, и когда крышку сняли, первое, что они услышали, было:
— Ой, оловянные солдатики!
Это закричал маленький мальчик и захлопал в ладоши. Их подарили ему на день рождения, и он сейчас же расставил их на столе.
Все солдатики оказались совершенно одинаковые, и только один-единственный был немножко не такой, как все: у него была только одна нога, потому что отливали его последним, и олова не хватило. Но и на одной ноге он стоял так же твердо, как остальные на двух, и вот с ним-то и приключится замечательная история.
На столе, где очутились солдатики, стояло много других игрушек, но самым приметным был красивый дворец из картона. Сквозь маленькие окна можно было заглянуть прямо в залы. Перед дворцом, вокруг маленького зеркальца, которое изображало озеро, стояли деревца, а по озеру плавали восковые лебеди и гляделись в него.
Все это было куда как мило, но милее всего была девушка, стоявшая в дверях замка. Она тоже была вырезана из бумаги, но юбочка на ней была из тончайшего батиста; через плечо у нее шла узенькая голубая ленточка, будто шарф, а на груди сверкала блестка не меньше головы самой девушки. Девушка стояла на одной ноге, вытянув перед собой руки, — она была танцовщица, — а другую вскинула так высоко, что оловянный солдатик и не видел ее, а потому решил, что она тоже одноногая, как и он.
“Вот бы мне такую жену! — подумал он. — Только она, видать, из знатных, живет во дворце, а у меня всего-то и есть, что коробка, да и то нас в ней целых двадцать пять солдат, не место ей там! Но познакомиться можно!”
И он притаился за табакеркой, которая стояла тут же на столе. Отсюда он отлично видел прелестную танцовщицу.
Вечером всех остальных оловянных солдатиков, кроме него одного, водворили в коробку, и люди в доме легли спать. А игрушки сами стали играть — и в гости, и в войну, и в бал. Оловянные солдатики ворошились в коробке — ведь им тоже хотелось играть, — да не могли поднять крышку. Щелкунчик кувыркался, грифель плясал по доске. Поднялся такой шум и гам, что канарейка проснулась да как засвистит, и не просто, а стихами! Не трогались с места только оловянный солдатик да танцовщица. Она по-прежнему стояла на одном носке, протянув руки вперед, а он браво стоял на своей единственной ноге и не сводил с нее глаз.
Вот пробило двенадцать, и — щелк! — крышка табакерки отскочила, только в ней оказался не табак, нет, а маленький черный тролль. Табакерка-то была с фокусом.
— Оловянный солдатик, — сказал тролль, — не смотри куда не надо!
Но оловянный солдатик сделал вид, будто не слышит.
— Ну погоди же, вот наступит утро! — сказал тролль.
И наступило утро; встали дети, и оловянного солдатика поставили на подоконник. Вдруг, по милости ли тролля, или от сквозняка, окно как распахнется, и солдатик как полетит вниз головой с третьего этажа! Это был ужасный полет. Солдатик взбросил негу в воздух, воткнулся каской и штыком между камнями мостовой, да так и застрял вниз головой.
Мальчик и служанка сейчас же выбежали искать его, но никак не могли увидеть, хотя чуть не наступали на него ногами. Крикни он им: “Я тут!” — они, наверное, и нашли бы его, да только не пристало солдату кричать во все горло — ведь на нем был мундир.
Начал накрапывать дождь, капли падали все чаще, и наконец хлынул настоящий ливень. Когда он кончился, пришли двое уличных мальчишек.
— Гляди-ка! — сказал один. — Вон оловянный солдатик! Давай отправим его в плаванье!
И они сделали из газетной бумаги кораблик, посадили в него оловянного солдатика, и он поплыл по водосточной канаве. Мальчишки бежали рядом и хлопали в ладоши. Батюшки, какие волны ходили по канаве, какое стремительное было течение! Еще бы, после такого ливня!
Кораблик бросало то вверх, то вниз и вертело так, что оловянный солдатик весь дрожал, но он держался стойко — ружье на плече, голова прямо, грудь вперед.
Вдруг кораблик нырнул под длинные мостки через канаву. Стало так темно, будто солдатик опять попал в коробку.
“Куда меня несет? — думал он. — Да, да, все это проделки тролля! Ах, если бы со мною в лодке сидела та барышня, тогда будь хоть вдвое темнее, и то ничего!”
Тут появилась большая водяная крыса, жившая под мостками.
— Паспорт есть? — Спросила она. — Предъяви паспорт!
Но оловянный солдатик как воды в рот набрал и только еще крепче сжимал ружье. Кораблик несло все вперед и вперед, а крыса плыла за ним вдогонку. У! Как скрежетала она зубами, как кричала плывущим навстречу щепкам и соломинам:
— Держите его! Держите! Он не уплатил пошлины! Он беспаспортный!
Но течение становилось все сильнее и сильнее, и оловянный солдатик уже видел впереди свет, как вдруг раздался такой шум, что испугался бы любой храбрец. Представьте себе, у конца мостика водосточная канава впадала в большой канал. Для солдатика это было так же опасно, как для нас нестись в лодке к большому водопаду.
Вот канал уже совсем близко, остановиться невозможно. Кораблик вынесло из-под мостка, бедняга держался, как только мог, и даже глазом не моргнул. Кораблик развернуло три, четыре раза, залило водой до краев, и он стал тонуть.
Солдатик оказался по шею в воде, а кораблик погружался все глубже и глубже, бумага размокала. Вот вода покрыла солдатика с головой, и тут он подумал о прелестной маленькой танцовщице — не видать ему ее больше. В ушах у него зазвучало:
Вперед стремись, воитель,
Тебя настигнет смерть!
Тут бумага окончательно расползлась, и солдатик пошел ко дну, но в ту же минуту его проглотила большая рыба.
Ах, как темно было внутри, еще хуже, чем под мостком через водосточную канаву, да еще и тесно в придачу! Но оловянный солдатик не потерял мужества и лежал растянувшись во весь рост, не выпуская из рук ружья..
Рыба заходила кругами, стала выделывать самые диковинные скачки. Вдруг она замерла, в нее точно молния ударила. Блеснул свет, и кто-то крикнул: “Оловянный солдатик!” Оказывается, рыбу поймали, привезли на рынок, продали, принесли на кухню, и кухарка распорола ей брюхо большим ножом. Затем кухарка взяла солдатика двумя пальцами за поясницу и принесла в комнату. Всем хотелось посмотреть на такого замечательного человечка — еще бы, он проделал путешествие в брюхе рыбы! Но оловянный солдатик ничуть не загордился. Его поставили на стол, и — каких только чудес не бывает на свете! — он оказался в той же самой комнате, увидал тех же детей, на столе стояли те же игрушки и чудесный дворец с прелестной маленькой танцовщицей. Она по-прежнему стояла на одной ноге, высоко вскинув другую, — она тоже была стойкая. Солдатик был тронут и чуть не заплакал оловянными слезами, но это было бы не пригоже. Он смотрел на нее, она на него, но они не сказали друг другу ни слова.
Вдруг один из малышей схватил оловянного солдатика и швырнул в печку, хотя солдатик ничем не провинился. Это, конечно, подстроил тролль, что сидел в табакерке.
Оловянный солдатик стоял в пламени, его охватил ужасный жар, но был ли то огонь или любовь — он не знал. Краска с него совсем сошла, никто не мог бы сказать, отчего — от путешествия или от горя. Он смотрел на маленькую танцовщицу, она на него, и он чувствовал, что тает, но по-прежнему держался стойко, не выпуская из рук ружья. Вдруг дверь в комнату распахнулась, танцовщицу подхватило ветром, и она, как сильфида, порхнула прямо в печку к оловянному солдатику, вспыхнула разом — и нет ее. А оловянный солдатик стаял в комочек, и наутро горничная, выгребая золу, нашла вместо солдатика оловянное сердечко. А от танцовщицы осталась одна только блестка, и была она обгорелая и черная, словно уголь. Вот и сказке Стойкий оловянный солдатик конец, а кто слушал — молодец!

Posted in Uncategorized

Զատիկի ծեսը և քիմիան

Զատկի տոնով մենք ապացուցում ենք մեր հավատքը Աստծու հանդեպ: Սուրբ Զատիկը խորհրդանշում է նաև գարնան գալուստը: Հնում ձվերը ներկում էին սոխի կեղևով, որպեսզի ստանան կարմիր գույն: Կարմիր գույնը խորհրդանշում է Հիսուսի արյունը: Սեղանին դնում էին ավանդական գաթա, իսկ մեր այժմյան ժանականերում ձվերը ներկում են տարբեր գույների: Ավանդական գաթաներին այժմ փոխարինում են հատուկ Զատկական թխվածքներ, որոնք կոչվում են՝ կուլիչներ:

Ինչ գույներ է օգտագործում ձեր մայրիկը հավկիթները ներկելու համար։

Ամեն Զատկի տոնին, ես և մայրիկս ձվերը ներկում ենք՝ կարմիր, կապույտ, կանաչ, դեղին և մանուշակագույն: Ձուն նաև ներկում ենք սոխի կեղևով:

Ինչ քիմիական բաղադրություն ունեն այդ ներկերը։

Գիտնականները վերլուծել են արդյունաբերության մեջ որպես սննդի ներկ օգտագործվող մի շարք միացությունների օպտիկական հատկություններն ու պարզել են, որ դրանցից երեքը կարող են օգտագործվել որպես լուսակլանիչ։ Դրանք են՝ սինթետիկ դեղին ներկը՝ E102 ինդեքսով, բնական դեղին ներկը՝ E100 ինդեքսով ու կարմրա-մանուշակագույնը՝ E163 ինդեքսով։ Բացի այդ՝ որպես կլանիչ պիտանի են նաև ոսկու կենսահամատեղելի նանոմասնիկները։

Ինչ վնաս կարող են պատճառել այդ ներկերը մարդու օրգանիզմին։

Սննդային ներկերը կարող են տարբեր վնասներ պատճառել մարդու օրգանիզմին: Այդ ներկերը կարող են թունավորել մեր օրգանզիմը և առաջացնել տարբեր տեսակի հիվանդություններ:

Ինչ քիմիական բաղադրություն ունի հավկիթը,հավկիթի կեղևի բաղադրությունը։

Քիմիական բաղադրությունը կախված է թռչնի տեսակից, տարիքից, սնվածության աստիճանից, կերակրումից, ձվարկման ժամկետից և այլ գործոններից։

Հավկիթի մեջ մտնող նյութերի օգուտն և վնասը:

Հավկիթի օգտակար հատկությունները

  • ·        Հավկիթները պարունակում են սննդարար նյութեր ու վիտամիններ, ինչի շնորհիվ հաճախ նշանակվում են կանխարգելիչ ու թերապևտիկ նպատակներով:
  • ·        Հավկիթը հարուստ է A, D, E, ինչպես նաև B խմբի վիտամիններով և տարբեր հանքանյութերով:
  • ·        Թարմ հավկիթի սպիտակուցն օգտագործվում է տարբեր բորբոքային հիվանդությունների դեպքում (օրինակ՝ սուր ացիդոզի՝ օրգանիզմում թթվահիմնային բալանսի բարձրացման դեպքում):
  • ·        Հում ձվի սպիտակուցը չի գրգռում ստամոքսի լորձաթաղանթը և շատ արագ յուրացվում է: Հավկիթը կարելի է օգտագործել նույնիսկ խոցային հիվանդության դեպքում, սակայն սպիտակուցն օգտագործելիս հարկավոր է շատ զգույշ լինել ենթաստամոքսային գեղձի բորբոքման դեպքում:
  • ·        Հավկիթը շատ հեշտ մարսվում ու յուրացվում է օրգանիզմի կողմից: Բացի այդ, այն դիետիկ մթերք է. հում հավկիթը պարունակում է ընդամենը 149 կկալ:
  • ·        Հում հավկիթը շատ արդյունավետ միջոց է ձայնալարերը վերականգնելու համար:
Posted in Uncategorized

Ղազարոս Աղայան.Գրականություն

Կարդալ Աղայանի Երկու խոշոր չարիք հոդվածը:

Ի՞նչ երկու խոշոր չարիքի մասին է խոսքը:

Իմ կարծիքով երկու չարիքներն են՝ դպրոցի կրթական սիստեմը և ուսուցման պրոգրամը։

Որո՞նք են այդ չարիքների առաջացման պատճառները:

Հին սիստեմի պատճառը, մեծ սերնդի հին մտածելակերպն է, որը հիմնված է սովետի ստանդարտների վրա։Երբ ոչինչ չի փոխվում, առաջանում է մտավոր հոգնածություն։

Աղայանը ի՞նչ դարմաններ է առաջարկում այդ երկու խոշոր չարիքների հաղթահարման համար:

Համեմատիր ներկա ժամանակների հետ, փորձիր առանձնացնել երկու խոշոր չարիք և տալ լուծումներ:

Ներկայում էլ ծնողները փորձում են կրթություն տալ իրենց երեխաներին, բայց բոլորը չեն ովքեր լավ են եւսուցվում։ Բոլոր դպրոցները լցված են աշակկերտներով, և այդ պատճառով էլ չեն նայում դպրոցի քանակի և որակի վրա։

Posted in Uncategorized

Ուժեր

Խնդիրների լուծումներ։ Է․Ղազարյանի դասգրքից էջ 173

82

Որքա՞ն է 2տ զանգվածով փղի վրա ազդող ծանրության ուժը։

m=2տ=2000կգ

G=9,8ն/կգ

F=?

F=mg=2000կգ x 9,8ն/կգ=19600ն

83

Որքա՞ն է 0,5կգ զանգվածով գնդակի վրա ազդող ծանրության ուժը։

m=0,5կգ

g=9,8ն/կգ

FS=?

F=mg=0,5կգ x 9,8ն/կգ=4,9Ն

84

Պղնձե և փայտե գնդերն ունեն միևնույն զանգվածը։ Համեմատեք դրանց վրա ազդող ծանրության ուժերը։

քանի որ պղնձե և փայտյա գնդերի զանգվածները նույնն են՝ m1=m2, ապա նրանց վրա ազդող ծանրության ուժերը հավասար են։

85

Կփոխվի՞ արդյոք պղնձե գնդի վրա ազդող ծանրության ուժը, եթե այն խորասուզենք ջրի մեջ։

Պղնձե գունդը ջրի մեջ սուզվելիս չի փոխի իր զանգվածը։

86

Հաշվեք ջրի զանգվածը, եթե նրա վրա ազդող ծանրության ուժը 90Ն է։

F=90Ն

g=9,8ն/կգ

m=?

m=f/g=90ն/9,8ն/կգ-=9,1 կգ

87

Ճոպանը դիմանում է 2500Ն ուժի։ Կկտրվի՞ արդյոք այն, եթե նրանից կախենք 0,3տ զանգվածով բեռ։

F=2500ն

g1=9,8ն/կգ

m=0,3տ-=300կգ

F2=?

F2=mg=300կգ 9,8ն/կգ=2,940Ն

F1>F1

88

Որքա՞ն է 10դմ3 ծավալով կերոսինի վրա ազդող ծանրության ուժը։

P=800կգ/մ3

V=10դմ=0,01մ3

F=?

Posted in Uncategorized

Ամպրոպից հետո

Ամպրոպից հետո
Երկինքն ավելի կապույտ է լինում,
Խոտերն ավելի կանաչ են լինում
Ամպրոպից հետո։
Ամպրոպից հետո
Ճերմակ շուշանը ավելի ճերմակ,
Կակաչն ավելի կարմիր է լինում
Եվ մեղրածաղիկն՝ ավելի դեղին։
Ամպրոպից հետո
Սարերն ավելի բարձր են երևում,
Խոր են երևում ձորերն ավելի,
Եվ տափաստաններն՝ ավելի արձակ։
Ծառերն ավելի խոնարհ են լինում
Ամպրոպից հետո,
Եվ հավքերը մեր գլխավերևում
Իրար կանչում են ավելի սրտով.
Ամպրոպից հետո
Բարի է լինում արևն ավելի,
Եվ մենք ավելի սիրով ենք իրար
Բարի լույս ասում։
Ամպրոպից հետո աշխարհը և դու
Հասկանալի եք լինում ավելի…

Վերլուծություն

Այս բանաստեծությունը մեզ ասում է որ մարդը և բնությունը իրար շատ նման էեն։ Մարդիկ ունեն տրամադրություն ինչպես նաև բնությունը։ Եթե ես ուզենաի լինել բնության երևույթ ես կուզենայի լինել ծիածան։ Ծիածան՝ կհարցնեք դուք, քանի որ այդպիսով կկարողանիյ մարդկանց ուրախացնել

Posted in Uncategorized

Աղայանական ընթերցումներ

Կարդալ Ղ.Աղայանի մանկավարժության մասին պատմող հոդվածը և համեմատել «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրում իրականացվող մանկավարժության հիմնական դրույթների հետ՝  փորձելով գտնել 7 նմանություն կամ տարբերություն:

Աղայանի հոդվածում նա ասում էր, որ իր շրջապատատը պետք է հավաքել։ Օրիանակ հավաքել ախպերը, ջրել ծաղիկները և այլն։ Սա մի նմանություններից մեկն է, քանի որ մենք էլ ենք մեր դասերի ժամանակ հավաքում մեր շչջապատը, մեր բակը, մեզ մոտ հող էինք տնկում, խոտերն էինք կտրում։ Աղայաանի մոտ նաև ազատություն էր։ Նա ուզում էր, որ երեխաները ազատ լինեին, իրենց մտքերը լավ օգտագործեն և այլն։ Նա ուզում էր երեխաները գնան իրենց ընտրած գործունեությունով։

Posted in Uncategorized

Քամու համբույրը

Քամու համբույրից դողաց մի տերև,
Շշուկով դիպավ իր հարևանին,
Խշխշաց հանկարծ իմ գլխի վերև
Ու տարուբերվեց հինավուրց կաղնին:

Կռացավ կաղնին նորից բարձրացավ,
Ճյուղերով դիպավ ուրիշ մի ծառի,-
Եվ շշուկն այսպես ծառից-ծառ անցավ,
Հասավ հեռավոր խորքերն անտառի:

Ալեկոծվում էր անտառը հուզված
Ու ոսկեզօծված գլուխն օրորում,
Իր մեծ գրկի մեջ քամու համբուրած
Փոքրիկ տերևն էր կարծես որոնում:

Խշշում էր անտառն ու տարուբերվում,
Երկինք էր հասնում խշշոցը նրա…
Իսկ քամին ուրախ սուլում էր հեռվում
Եվ ծիծաղում էր անտառի վրա:

Վերլուծություն

Ինձ համար այս բանաստեղծությունը շատ զգացմունքային էր և միքիչ հուզող։ Նա շատ հետաքրքիր է դնում իր բառերը։ Այս նախադասությունից երևում է, որ նա շատ տխուր է այդ պահին։ Նա շատ զգացմունքային է արտահայտում իր բառերը։ Աղայանը շատ է սիրում անտառային բանաստեղծություններ գրել։

Posted in Uncategorized

Փափկամարմիններ

Փափկամարմինների տիպ Ինչպես արդեն գիտեք, փափկամարմինները ունեն մոտ 130.000 տեսակ և բազմազանությամբ գրավում են երկրորդ տեղը կենդանիների թագավորությունում: Այդ հսկայական բազմազանությունը ներկայացված է թվով 7 հիմնական դասերում: Միասին կդիտարկենք փափկամարմինների տիպի երեք դաս: 

original.jpeg

 1. Փորոտանիների դաս. ներկայացուցիչներն են՝   Փորոտանիների դասի ներկայացուցիչ է նաև լճախխունջը, որի օրինակով դիտարկեցին տիպի կազմավորվածության յուրահատկությունները:  2. Երկփեղկանիների դաս. ներկայացուցիչներն են՝ 

ա2.jpg

  3. Գլխոտանիների դաս. ներկայացուցիչներն են՝ 

ա3.jpg

 Փափկամարմինների դասակարգումը և կարգաբանական դիրքը կենդանիների թագավորությունում հետևյալն է. 

2 (5).png

 Փորոտանիների դաս Այս դասին է պատկանում փափկամարմինների մեծամասնությունը, մոտ 90.000 տեսակ: Նրանց մարմնի ձևերը բազմազան են, գլուխը հստակորեն առանձնացված է իրանից և կրում է 1−2 զույգ շոշափուկներ և 1 զույգ աչքեր: Փորոտանիների մեծ մասի մարմինը ծածկված է պարուրաձև խեցիով, սակայն կան տեսակներ, որոնց մոտ խեցին ապաճել է (հետ է զարգացել): Մեծամասամբ ապրում են ծովում, սակայն կան նաև քաղցրահամ ջրերում և ցամաքում ապրող տեսակներ: Հիմնականում սնվում են բույսերով, ունեն հատուկ օրգան՝ քերիչ, որի օգնությամբ քերում են բույսը: Այս դասի վառ ներկայացուցիչներն են խխունջները, որոնք ունեն ամբողջական կամ պարուրված և կոնաձև խեցի: Դրանում հիմնականում պատսպարվում է խխունջի լավ զարգացած գլուխը, մկանուտ ոտքը և ոլորված մարմինը: Խխունջների մարմինը դարձել է անհամաչափ՝ պայմանավորված խեցու առկայությամբ: Կողինջներ. անխեցի փորոտանիներ են, որոնց մոտ խեցին ապաճել է և իրենից ներկայացնում է փոքր թիթեղիկ: Այդ պատճառով կողինջների մոտ նկատվում է մարմնի առատ լորձարտադրություն, որը նրանց պաշտպանում է միջավայրի անբարենպաստ ազդեցությունից: Այդ պատճառով կողինջները վարում են հիմնականում գիշերային կյանք: Այս խխունջները համարվում են վնասատու կենդանիներ, հատկապես նրանք, որոնք սնվում են աշնանային բույսերով:  

слизень.jpg

Խաղողի խխունջ. խաղող խխունջը լավ զարգացած և մուգ շագանակագույն խեցի ունի, որը երբեմն հասնում է խոշոր չափերի: Խեցին ունենում է 3,5 գալար. խաղողի խխունջը նույնպես վնասատու է, սնվում է խաղողի տերևներով՝ վնասելով բույսին: Մի շարք երկրներում, օրինակ՝ Ֆրանսիայում, համարվում է խորտիկ: Մարմնի չափը հասնում է մինչև 45 սմ-ի: Ապրում է մացառներում և սաղարթախիտ անտառներում: Բազմացման ժամանակ ձվերի համար փոսեր է փորում և ձվադրում:  

вин улитка3.jpg

Լճախխունջ. Լճախխունջը ապրում է քաղցրահամ ջրամբարներում և հանդիսանում է, ինչպես գիտենք, մարդու մակաբույծ որդերի միջանկյալ տեր: 

прудовик3.jpg

Երկփեղկանիների դաս Ապրում են ծովերում և քաղցրահամ ջրամբարներում, վարում են սակավաշարժ կամ անշարժ ապրելակերպ: Սնվում են մանր խեցգետնակերպերով, նախակենդանիներով և միաբջիջ ջրիմուռներով: Այս դասի ներկայացուցիչների առանձնահատկությունն է երկփեղկանի խեցին, որը շրջապատում է կենդանու մարմինը: Փեղկերը միացած են առաձգական կապաններով և կարող են բացվել: Երկփեղկանիները չունեն արտահայտված գլուխ, նրանց մարմինը երկարավուն է և սեղմված կողքերից, ունի երկկողմանի համաչափություն: Առջևում գտնվում է բերանը, իսկ ետևի մասում՝ հետանցքը: Իրանի փորային կողմում գտնվում է մկանոտ ոտքը, որը, հիմնականում, ծառայում է տիղմը և ավազը փորելու համար:Երկփեղկանիների խեցու ներքին սադափե շերտը հաստ է և լավ զարգացած ու ողորկ:  

unnamed.png

Անատամ. անատամը քաղցրահամ ջրերում ապրող երկփեղկավոր փափկամարմին է, ինչպես նաև ծովերում ապրող մարգարտաբերանները: Մարմինը շրջապատված է 2 խոշոր թիկնոցային ծալքերով, որոնց միջև ձևավորված է թիկնոցային խոռոչը: Բացի այդ, թիկնոցը առաջացնում է 2 խողովակաձև ելուստ՝ սիֆոն: Սիֆոններից մեկը կոչվում է ներմուծող, այն ապահովում է ջրի և նրա մեջ լուծված թթվածնի ու սննդանյութերի մուտքը: Երկրորդ սիֆոնը՝ արտածողը, հեռացնում է օրգանիզմից նյութափոխանակության արգասիքները: Երկփեղկանիները շնչում են ջրային շնչառության օրգաններով՝ խռիկներով:Թույլ է զարգացած երկփեղկանիների նյարդային համակարգը, որը պայմանավորված է հիմնականում նստակյաց կենսաձևի և գլխի բացակայությամբ: Վատ են զարգացած նաև զգայարանները: Անատամը բաժանասեռ է: Էգի խռիկների վրա կատարվում է բեղմնավորումը և սաղմի զարգացումը:  

беззубка1.jpg

Մարգարտախեցի. մարգարտաբեր երկփեղկանիներից ստանում են մարգարիտներ և պատրաստում են զարդեր: Սադափե խեցիներն օգտագործում են նաև կոճակներ և ոսկերչական իրեր պատրաստելու համար: Մարգարիտը առաջանում է, երբ երկփեղկանու խեցու ներսում պատահաբար հայտնվում է ավազահատիկ: Այն շրջապատվում է սադափանյութով, որի շերտը գնալով հաստանում է և արդյունքում առաջանում է մարգարիտ: Մարգարտաբեր երկփեղկանիները տարածված են Կարմիր ծովում, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսներում:  

жемчуг.jpg

 Ոստրեներ և միդիաներ Ծովային երկփեղկանիների որոշ տեսակներ՝ ոստրեները և միդիաները, մի շարք երկրներում օգտագործվում են որպես սնունդ և համարվում են նրբահամ խորտիկներ: 

18.jpg

 Գլխոտանիների դաս Այս դասը ամենազարգացածն է փափկամարմինների մեջ և ունի մոտ 700 կենդանատեսակ: Գլխոտանիները ապրում են ծովերում և հասնում են խոշոր չափերի: Նրանք գիշատիչներ են: Գլխոտանիների մարմինն ունի երկկողմանի համաչափություն և կազմված է գլխիցիրանից և 8−10 երկար շոշափուկներից: Բարձրակարգ գլխոտանիների խեցին ապաճել է և պահպանվում է որպես թիթեղիկ, որը տեղակայված է մարմնի մեջ: Բացառություն են կազմում միայն նաուտիլուս ցեղին պատկանող գլխոտանիները, որոնց մոտ խեցին պահպանվել է: Գլխոտանիների ոտքը ձևափոխված է, նրա մի մասը վեր է ածվել շոշափուկների, իսկ մյուսը առաջացնում է ձագար, որի լայն մասը ուղղված է դեպի թիկնոցային խոռոչ, իսկ նեղը՝ դեպի արտաքին միջավայր: Ձագարը օգտագործվում է ռեակտիվ եղանակով շարժման համար. դրա օգնությամբ կենդանին լողում է: Մկանների կծկման շնորհիվ ջուրը թիկնոցային խոռոչից դուրս է նետվում ձագարի միջով և հրում է կենդանու մարմինը հակառակ ուղղությամբ: 

56f9c6af8cc31.gif

Շոշափուկները տեղակայված են գլխի վրա և շրջապատում են բերանային անցքը: Նրանց վրա կան ծծաններ, որոնք թույլ են տալիս կենդանուն ամրանալ հատակին և որս անել: Շոշափուկները նաև օգտագործվում են ջրավազանի հատակով շարժվելու համար: Գլխոտանիներն ունեն պաշտպանական հատուկ օրգան՝ թանաքային գեղձ: Այն իրենից ներկայացնում է մուգ գույնի հեղուկ պարունակող պարկ, որի ծորանը բացվում է թիկնոցային խոռոչում: Հանկարծակի անհանգստության դեպքում կենդանին դուրս է նետում այդ օրգանի պարունակությունը, և այն քողարկում է կենդանուն՝ առաջացնելով նրա շուրջ սև կամ գորշ գույնի ամպ: Ութոտանի. ութոտանիներն ունեն լավ զարգացած նյարդային համակարգ: Նրանց նյարդային հանգույցները միավորվել են՝ առաջացնելով գլխուղեղ: Զգայական օրգանները նույնպես լավ զարգացած են: Ունեն խոշոր և բարդ կառուցվածք ունեցող աչքեր, որոնք տեղակայվում են գլխի կողքերում: Զգայունությունը ապահովում են զգացող բջիջները, որոնք հիմնականում գտնվում են շոշափուկներում: Ութոտնուկները ունեն 8 շոշափուկ, որի համար էլ ստացել են իրենց անվանումը, ունեն նաև հավասարակշռության օրգան: Ութոտնուկները ծովերի և օվկիանոսների իսկական բնակիչներ են, նրանք կարող են հասնել մինչև 18մ մեծությամբ չափերի: Ութոտնուկները, հանդիսանալով որս անող գիշատիչներ, երբեմն կռվի են բռնվում հսկա ձկների կամ ջրային կաթնասունների հետ: 

108.jpg

Կաղամար. հեռավորարևելյան կաղամարը շարժվում է ջրում 50կմ/ժ արագությամբ: Այն հանդիսանում է գիշատիչ և սնվում է ձկներով, սակայն օգտակար է, որովհետև ունի համեղ և սննդարար միս: Սնունդ հայթհայթելիս կաղամարի մաշկը մգանում է, իսկ նրան դիպչելիս դառնում է կարմրադարչնագույն:Կաղամարի մարմնի գունափոխությունը միջավայրին հարմարվելու մեխանիզմ է, որը նրան դարձնում է աննկատ:Կաղամարը ևս ունի թանաքապարկ, որի պարունակությունն օգտագործվում է դարչնագույն ներկեր ստանալու համար: Մի շարք կաղամարներ ապրում են մի քանի հարյուր մետր ջրային խորություններում և հանդիսանում են ամենախոշոր անողնաշարավորները: Նրանց մարմնի քաշը կարող է հասնել մինչև 300կգ

109.jpg