Posted in Պատմություն 9

Պատմության հարցաշար, 7-րդ դասարան

Թեմա 11. Ավատատիրության հաստատումը և Քրիստոնեության ընդունումը

Թեմա 12. Պետական կառավարման համակարգը.

Թեմա 13. Պայքար թագավորական իշխանության պահպանման համար. Արշակ 2-րդ: Պապ թագավոր

Թեմա 14. Հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարը 5-րդ դարում՝: Վարդանանց պատերազմը

Թեմա 15. Հայկական մշակույթը 5-9-րդ դարերում. Մ. Մաշտոցը և Հայոց գրերի գյուտը: Ոսկեդարյան գրականություն

Թեմա 16. Հայաստանի Բագրատունյաց թագավորությունը. Հայաստանի անկախության վերականգնումը: Աշոտ 1-ին

Թեմա 17. Պայքար պետականության պահպանման համար. Սմբատ 1-ին: Աշոտ 2-րդ Երկաթ

Թեմա 18. Բագրատունյաց Հայաստանի վերելքը 10-րդ դարի երկրորդ կեսին և 11-րդ դարի սկզբին: Անին՝ մայրաքաղաք.

Թեմա 19. Հայոց թագավորության հռչակումը Կիլիկիայում: Լևոն 1-ին Մեծագործ.

Թեմա 20. Հայկական մշակույթը 10-14-րդ դարերում. Կրթական համակարգը: Պատմագրությունը

Posted in Պատմություն 9

Թեմա 20. Հայկական մշակույթը 10-14-րդ դարերում. Կրթական համակարգը: Պատմագրությունը

9-14-րդ դարերում հայկական մշակույթը հասավ զարգացման բարձր աստիճանի,որը նախևառաջ պայմանավորված էր հայկական պետականությանվերականգնմամբ: Հայ թագավորների և իշխանների հոգատարությունը,քաղաքական կյանքի վերածնունդը, հարևան երկրների հետ բազմապիսիշփումների աշխուժացումը լուրջ խթան հանդիսացան մշակութային վերելքիհամար:

Առանձնակի աշխուժացում ապրեց կրթական կյանքը: Գործում էին տարրական ևբարձր տիպի դպրոցներ: Տարրական դպրոցները գործում էին պետության ևեկեղեցու միջոցներով և տալիս էին նախնական կրթություն: Կային նաև վճարովիմասնավոր դպրոցներ: Տարրական դպրոցներում սովորեցնում էինտառաճանաչություն, ընթերցանություն, թվաբանություն, երգեցողություն:Տարրական դպրոցից հետո հետագա կրթությունը շարունակվում էրվարդապետարաններում, որոնց հիմնումը նոր երևույթ էր հայ իրականության մեջ:Վարդապետարանները այդ ժամանակի բարձրագույն դպրոցներն են եղել:Վարդապետարան ավարտողները ստանում էին վարդապետի աստիճան, որընրանց ուսուցչությամբ զբաղվելու իրավունք էր տալիս: Վարդապետարաններիցհայտնի էին Անիի, Գլաձորի, Տաթևի համալսարանները: Անիի համալսարանը իրծաղկման շրջանն ապրել է 11-12-րդ դարերում` Հովհաննես Իմաստասերիուսուցչապետության օրոք: Գլաձորի համալսարանը հիմնադրվել է 13-րդ դարիվերջին` Ներսես Մշեցու կողմից: Համալսարանը վայելել է Պռոշյան և Օրբելյանիշխանների հովանավորությունը: Գլաձորի համալսարանի համբավավորուսուցչապետերից էր նաեւ Եսայի Նչեցին: Տաթևի համալսարանը, որը սկսել էգործել Գլաձորի համալսարանի փակվելուց հետո, նույնպես ժամանակի հայտնիկրթական կենտրոններից էր: Այստեղ դասավանդել են նշանավոր գիտնականներՀովհան Որոտնեցին եւ Գրիգոր Տաթևացին: Միջնադարյան Հայաստանիհամալսարաններում սովորում էին հարյուրավոր երիտասարդներ:
«Հայոց պատմությունների» շարքը շարունակեց կաթողիկոս ՀովհաննեսԴրասխանակերտցին, որի աշխատությունը ներառում է Հայաստանիպատմությունը հնագույն ժամանակներից մինչև 924 թ.: Այս շրջանում տարածվածէր առանձին հայկական թագավորությունների և նշանավոր տոհմերի պատմությանշարադրումը: Այսպես` Թովմա Արծրունին գրեց «Պատմություն Արծրունյաց տան»,աշխատությունը, Ստեփանոս Օրբելյանը` «Սիսական նահանգի պատմությունը»,իսկ Սմբատ Գունդստաբլը` Կիլիկյան Հայաստանի արքայատոհմերից երկուսի`Ռուբինյանների եւ Հեթումյանների ժամանակաշրջանին վերաբերվող «Տարեգիրքը»:Որոշ հայ պատմիչներ էլ գրի են առել հարևան երկրների պատմությունը: Նմանաշխատությունները կոչվում էին «Տիեզերական պատմություն»: Միջնադարյան հայպատմիչներից տիեզերական պատմություններ են գրել Ստեփանոս Տարոնեցին,Վարդան Արեւելցին:
Նշված ժամանակաշրջանում վերելք է ապրում նաև հայ փիլիսոփայական միտքը,որի ներկայացուցիչներն էին Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունին, ՀովհաննեսԻմաստասերը, Հովհան Որոտնեցին, Գրիգոր Տաթևացին:

Похожее изображение

Աննախադեպ էր հայ իրավագիտության զարգացումը: 12-րդ դարի սկզբինկենցաղային հարցեր կարգավորող կանոնագիրք գրեց Դավիթ Գանձակեցին: 12-րդդարի վերջին Մխիթար Գոշը գրեց «Գիրք դատաստանի» նշանավորաշխատությունը, որը երկար ժամանակ օգտագործվել է որպես օրենսգիրք և դեռևսմիջնադարում թարգմանվել է տարբեր լեզուներով: 13-րդ դարում ՍմբատԳունդստաբլի գրած Դատաստանագիրքը հարմարեցված էր Կիլիկյան Հայաստանիպայմաններին:

Похожее изображение

9-14-րդ դարերում Հայաստանում զարգանում էին նաև բնական գիտությունները`թվաբանությունը, մաթեմատիկան, կենսաբանությունը, բժշկագիտությունը: Հիշատակության է արժանի 12-րդ դարի հռչակավոր բժիշկ Մխիթար Հերացին, որնիր գործունեությունը ծավալել է Կիլիկիայում: Մ. Հերացու «Ջերմանցմխիթարություն» աշխատությունը գրված է ժողովրդին հասկանալի լեզվով ևչափազանց օգտակար է:
Զարգացում ապրեց նաև հայ ժողովրդական բանահյուսությունը, գեղարվեստականգրականությունը, առակագրությունը: Բանահյուսության մեջ հարստացվեցինժողովրդի կողմից ստեղծվող երգերը, հարսանեկան, սիրային խաղիկները: Լրացվեց«Սասունցի Դավիթ» ժողովրդական էպոսը:
Ժամանակաշրջանի հայ գրականության ամենավառ դեմքը համարվում է ԳրիգորՆարեկացին «Մատյան ողբերգության» աշխատությունը ժողովրդի մեջ հայտնի էնաեւ «Նարեկ» անունով: Այն թարգմանվել է աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով և մեծհռչակ է վայելում:
Իրենց գրական ստեղծագործություններում հայ ժողովրդի վիճակն են ներկայացրելՆերսես Շնորհալին և Ֆրիկը: Ներսես Շնորհալին գրել է նաև հանելուկներ: 12-13-րդդարերում որպես գեղարվեստական գրականության առանձին ճյուղ Հայաստանումզարգանում է առակագրությունը, որի կարկառուն ներկայացուցիչներն էինՄխիթար Գոշը ևՎարդան Այգեկցին:
Մեծ զարգացում ապրեց հայ ժողովրդական բանահյուսությունը, գեղարվեստականգրականությունը, առակագրությունը: Բանահյուսության մեջ հարստացվեցինժողովրդի կողմից ստեղծվող երգերը, հարսանեկան, սիրային խաղիկները: Լրացվեց«Սասունցի Դավիթ» ժողովրդական էպոսը:

Ժամանակաշրջանի հայ գրականության ամենավառ դեմքը համարվում է ԳրիգորՆարեկացին, որի «Մատյան ողբերգության» աշխատությունը ժողովրդի մեջ հայտնիէ նաև «Նարեկ» անունով: Այն թարգմանվել է աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով ևմեծ հռչակ է վայելում:

Իրենց գրական ստեղծագործություններում հայ ժողովրդի վիճակն են ներկայացրելՆերսես Շնորհալին և Ֆրիկը: Ներսես Շնորհալին գրել է նաև հանելուկներ: 12-13-րդդարերում որպես գեղարվեստական գրականության առանձին ճյուղ Հայաստանումզարգանում է առակագրությունը, որի կարկառուն ներկայացուցիչներն էինՄխիթար Գոշը ու Վարդան Այգեկցին:

Հայ ճարտարապետությունը նույնպես մեծ վերելք ապրեց: Առաջ եկան վանականհամալիրները, որոնք իրենց մեջ ընդգրկում էին եկեղեցիներ, մատուռներ ևօժանդակ շենքեր: Նշանավոր է Այրիվանքի (Գեղարդավանքի) վանականհամալիրը` ժայռափոր եկեղեցիներով: Մանվել ճարտարապետը Աղթամար կղզում10-րդ դ. առաջին քառորդում կառուցում է Սուրբ Խաչ եկեղեցին: Եկեղեցու պատերըդրսից զարդարված են գեղեցիկ քանդակներով, իսկ ներսից` որմնանկարներով:

Похожее изображение

Դարաշրջանի հայճարտարապետությանփայլատակման իսկականարգասիք էր Անին: Բագրատունյաց թագավորության մայրաքաղաքը: Անիի աշխարհիկ շինությունները եղել են ժամանակի քաղաքակրթական ամենաբարձր մակարդակի վրա, սակայն ճարտարապետական կերպարը նախևառաջ ձևավորվել է եկեղեցաշինությամբ: Եկեղեցիներն ու մատուռներն այնքան շատ էին, որ մայրաքաղաքը միջնադարում անվանում էին «հազար ու մեկ եկեղեցիների քաղաք»: Այս շրջանում է ձևավորվել Անիի ճարտարպետական հայտնի դպրոցը, որի ոճը լայնորեն տարածվել է ողջ քրիստոնեական աշխարհում: Անիի Մայր տաճարը կառուցվել է 989-1001թթ.՝ Բագրատունյաց դինաստիայի բարգավաճման շրջանում: Անիի եկեղեցաշինության լավագույն նմուշներից է 1215թ. Տիգրան Հոնենցի կառուցած Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին, որը հայտնի է որմնանկարներով ու դեկորատիվ կամարներով:

Հայ մշակույթի մեջ նոր երևույթ էին խաչքարերը: Խաչքարային արվեստըանընդհատ կատարելագործվել է: Միջնադարում խաչքար կերտող վարպետներիցնշանավոր է ճարտարապետ, քանդակագործ և մանրանկարիչ Մոմիկը:
Հայ միջնադարյան ճարտարապետության բաղկացուցիչ մասն էին կազմումքանդակագործությունը և որմնանկարչությունը, որոնք նույնպես բուռն վերելքապրեցին: Զարգացման բարձր մակարդակի հասավ մանրանկարչությունը: Հայմանրանկարիչները գեղեցիկ նկարներով զարդարում էին մատյանների առաջինէջերը, լուսանցքներն ու կարևոր հատվածները: Մանրանկարչություննառանձնապես բուռն վերելք ապրեց Կիլիկիայում: Կիլիկյան Հայաստանիմանրանկարչության ամենակարկառուն ներկայացուցիչը Թորոս Ռոսլինն էր:

Թորոս Ռոսլին մանրանկարչի ստորագրությամբ ձեռագրերը պատկերազարդված են 13-րդ դարի  50-60-ական թվականներին: Ողջ էջով մեկ նրա նկարները, հատկապես իրենց գունային նրբին ներդաշնակությամբ, համարվում են հայ մանրանկարչության դասական նմուշներ: Ռոսլինի արվեստը Հռոմկլայի դպրոցի բարձրակետն է: Մանրանկարչի մոտ հայտնվում են Քրիստոսի ու Մարիամի կիսանդրիները, ինչը մինչ այդ ոչ ոք չէր օգտագործել: Նրա հայտնի գործերից պետք է հիշատակել «Զեյթունի Ավետարանը», «Մալաթիայի Ավետարանը», «Ծնունդ. Ավետարանը» և այլն:

Posted in Պատմություն 9

Թեմա 19. Հայոց թագավորության հռչակումը Կիլիկիայում: Լևոն 1-ին Մեծագործ.

Բագրատունյաց թագավորության անկումից հետո Փոքր Ասիայի հարավ-արևելքում ՝ Կիլիկիայում, առաջացավ հայկական նոր պետականություն։ Կիլիկիան հարավից սահմանակից էր Միջերկրական ծովին, հյուսիսում նրա սահմանները հասնում էին մինչև Տավրոսի լեռները։ Վաղ ժամանակներից սկսած ՝ հայերը բնակություն են հաստատել Կիլիկիայում։ 11-րդ դարի երկրորդ կեսին հայերը մեծամասնություն էին կազմում Կիլիկիայում, ուր ապրում էին նաև հույները, ասորիները և արաբները։ Հայկական պետական կազմավորումներից ամենակենսունակը եղավ Ռուբինյան իշխանությունը։ Իշխանապետության հիմնադիր-իշխանը Ռուբեն Ա-ն  է: Նրա անունով իշխանապետությունը կոչվում է Ռուբինյանների: Անիի Բագրատունյաց թագավորության անկումից մի քանի տասնամյակ անց Բագրատունի վերջին թագակիր Գագիկ Բ-ի թիկնապահ Ռուբեն իշխանը հայոց նոր պետականություն ստեղծեց Կիլիկիայում: Տեղի հայերի աջակցությամբ տիրանալով Լեռնային Կիլիկիայի Բարձրբերդ, Կոպիտառ ու Կոռոմոզոլ (Կոլիմոզոլ) բերդերին՝ նա 1080 թ-ին թոթափեց Բյուզանդիայի գերիշխանությունը և հիմնեց անկախ ու ընդարձակ  իշխանություն: Ռուբենի ավագ որդի Կոստանդին Ա-ն սելջուկյան թյուրքերից և բյուզանդացիներից ազատագրեց մի շարք հայաբնակ գավառներ, քաղաքներ ու բերդեր: 1098 թ-ին գրավեց ռազմավարական կարևոր նշանակության Վահկա բերդը և դարձրեց իշխանանիստ կենտրոն: Լեռնային Կիլիկիայում ձևավորված Ռուբինյան պետության հետագա գոյատևման համար կարևոր էր Դաշտային Կիլիկիայի գրավումը։ Անհրաժեշտ էր ձեռք բերել գյուղատնտեսության համար կարևոր կենսական տարածքներ և առևտրական ճանապարհների վրա ընկած քաղաքներ, ինչպես նաև Միջերկրական ծովի ափերի նավահանգիստները։ Այդ խնդիրը լուծելու համար Ռուբինյանները պայքարի մեջ մտան Բյուզանդիայի, խաչակիրների և սելջուկների դեմ։ Կոնստադինին հաջորդեց նրա որդի ՝ Թորոս Ա-ն։ Նա Կիլիկյան Հայաստանի սահմանները ընդարձակեց դեպի հարավ, 1104թ. գրավեց Սիսը և Անավարզա քաղաքները ՝ դարձնելով վերջինիս մայրաքաղաք։

Լևոն 1-ին արքայի ներքին և արտաքին քաղաքականությունը

Լևոն Ա-ն հաջորդել է եղբորը՝ Թորոս Ա իշխանին, որի գահակիցն ու զորավարն էր։ Ռազմական տաղանդի, քաջության համար ժողովուրդը Լևոնին անվանել է Նոր Աժդահակ։

Լևոնի գահակալման առաջին տարում, Թորոս Ա–ի մահից անմիջապես հետո, Կիլիկիայի վրա հարձակվեցին հյուսիս–արևելքից սելջուկյան թուրքերը, հարավ–արևելքից՝ խաչակիր ասպետները։ Խելամտորեն օգտագործելով սելջուկյան թուրքերի ու խաչակիրների միջև եղած թշնամանքը՝ Լևոնը առանձին–առանձին ջախջախեց ու վտարեց նրանց Կիլիկիայից։ 1132 թվականին Լևոնը բյուզանդական տիրապետությունից ազատագրեց Կիլիկիայի ծովեզրյա հայաբնակ շրջանները։Այնուհետև Լևոնը, դաշնակցելով Եդեսիայի կառավարիչ Ջոսլինին և Հալեպի Զանգի ամիրային, 1135–1136 թվականներին հաջողությամբ կռիվներ մղեց Անտիոքի դքսության ու Երուսաղեմի թագավորության դեմ, ընդարձակեց իշխանության սահմանները դեպի հարավ–արևելք։ Անտիոքի դուքս Ռայմոնդը Մարաշի դուքս Բաղդինի աջակցությամբ 1136 թվականին խարդախաբար ձերբակալեց Լևոնին, որն ազատ արձակվեց Մամեստիա, Ադանա, Սարվանդիքար քաղաքները Թայմոնդին զիջելուց, 6000 դուկատ փրկագին վճարելուց հետո։ Նույն թվականին Լևոնը պարտության մատնեց Ռայմոնդին և վերստին գրավեց հիշյալ քաղաքները։ Բյուզանդիայի հարձակման սպառնալիքի պայմաններում, շուտով Լևոնը և Ռայմոնդը հաշտվեցին։ Լևոնը հերոսական դիմադրություն կազմակերպեց 1137 թվականի հուլիսին Կիլիկիա ներխուժած բյուզանդական մեծաթիվ ուժերի դեմ։ Սակայն շրջապատման մեջ ընկնելով, անձնատուր եղավ Հովհաննես Կոմնենոս կայսրին։ Վերջինս Լևոնին, նրա կնոջը և երկու որդուն՝ Ռայմոնդին և Թորոսին, շղթայակապ ուղարկեց Կոստանդնուպոլիս։ Այստեղ 1138 թվականին սպանեցին գահաժառանգ Ռայմոնդին։ Վշտից վախճանվեց նաև Լևոնը։ Իսկ Թորոսը (Թորոս Բ) 1143 թվականին կարողացավ փախչել գերությունից և վերականգնել Հայոց ընդհատված պետականությունը։

Posted in Անգլերեն 9

The blog as an educational tool

Students in our school are not educated through books, but through blogs.


Let’s understand what a blog is.

A blog is an advanced type of education in school, with which the intellectual growth of the student develops faster and easier. In the blog, students post material from the given subject and beautify it by placing pictures, videos, slides…
A learner can not only do a lesson, but also write his thoughts, opinions about any educational thing.

Advantages and disadvantages of blogging


The biggest advantage of a blog is that the learner develops faster with research, translations, different projects, and so on. Thus, a blog can further accelerate the learner’s growth.

And the disadvantage is that the learner works half of the day with his educational instrument, and thus spoils his vision. I think the blog has no other flaws.

Today I told very briefly what a blog is, its advantages and disadvantages, useful and bad sides…….

See you on the next essay, byee🙂

Posted in Պատմություն 9

Թեմա 18. Բագրատունյաց Հայաստանի վերելքը 10-րդ դարի երկրորդ կեսին և 11-րդ դարի սկզբին: Անին՝ մայրաքաղաք.

Աբաս Ա Բագրատունի, հաջորդել Է եղբորը՝ Աշոտ Բ Երկաթին, Սմբատ Ա-ի որդին, Բագրատունիների արքայական տոհմից։ Նախքան թագավորելը եղել է սպարապետ, իշխանանիստն էր Կարս քաղաքը։Սմբատ Ա-ի մահից հետո, իր եղբոր՝ Աշոտ Երկաթի հետ միացած հալածել է պարսիկներին և ապստամբած հայ իշխաններին: Աշոտ Երկաթի թագավորության ժամանակ՝ ապստամբել է նրա դեմ: Անժառանգ եղբոր՝ Աշոտ Բ Երկաթի մահից հետո գահ է բարձրացել որպես «Շահնշահ Հայոց և Վրաց»։ Կարսը հռչակել թագավորանիստ, կառուցել սուրբ Առաքելոց եկեղեցին, որը կանգուն է մինչև այսօր։ Աբաս Ա-ն խաղաղության դաշինք է կնքել Ատրպատականի Ափշին ոստիկանի հետ, ինչպես նաև Դվինի արաբ ոստիկանի հետ: Նրա օրոք հաստատվել է խաղաղություն Բագրատունյաց թագավորությունում: Աբասը վարել է կենտրոնաձիգ քաղաքականություն։ 948 թվականին կաթողիկոսական աթոռը Աղթամարից փոխադրել է Արգինա, երկիրը մասամբ ազատել արաբ հողատերերից, հաղթել Աբխազիայի Բեր թագավորին, որով կասեցրել է կովկասյան ցեղերի ասպատակությունները: Զսպել աբխազական թագավորների ոտնձգությունները Բագրատունյաց Հայաստանի և Քարթլիի թագավորության նկատմամբ։ Աբասի օրոք հայկական զորքերը շարունակում էին լեռնականների ներխուժումներից պաշտպանել Ալանաց դուռը։ Աբասը զբաղվել է նաև երկրի վերաշինությամբ։ Մահացել է 953 թվականին:

Աշոտ Գ Ողորմածը որպես պետության թագավոր իշխել է 953թ․-ից։ Նա գահ է բարձրացել իր հոր՝ Աբաս Բագրատունուց հետո։ Նա իր իշխանության ընթացքում երկրի ամրապնդման ու կենտրոնացման հետ կապված կարևոր որոշումներ է կայացրել։ Աշոտ Գ-ի ժամանակ վերելք են ապրել երկրի քաղաքական, մշակութային ու տնտեսական ոլորտները։ Աշոտ Գ-ն հոգատարություն է ցույց տվել ավելի աղքատ մարդկանց, նաև կույրերին և այլ ոչ կարողներին, նրանց համար բացելով բարեգործական հաստատություններ։ Այսպիսի լավ արարքների համար էլ նա ստացել է իր Ողորմած մականունը։ Իր որդուն, Սմբատ Բ-ին, 958թ․ նշանակել է որպես իրեն հաջորդող գահակից։ 961թ․ երկրի մայրաքաղաքը Կարսից տեղափոխել է Անի ու կառուցապատել է այն։ 963-964թթ․ քաղաքի աշտարակազարդ պարիսպների առաջին գիծն է կառուցել։ Մեծացրել է Հայաստանի մշտական բանակի քանակը։ Աշխատել է պետության վարչական կառավարման համակարգը կատարելագործել։ Ստեղծել է նաև հայկական ավատատիրական թագավորությունների դաշնակցային միությունը, որի գլխավորը ինքն է եղել։ Իր օրոք Հայաստանում կատարվում էին շատ շինարարական աշխատանքներ՝ գլխավոր կենտրոններում հիմնվում էին նոր դպրոցներ, հիվանդանոցներ ու վանքեր։ Խոսրովանույշ թագուհին, նրա կինը, 966թ․ հիմնել է Սանահինի, հետո 976թ․՝ Հաղպատի վանքերը։ Դրանք հետո դարձան գիտաուսումնական կենտրոններ։ Թագավորը հաջողությամբ պայքարել է Կովկասի լեռնականների ու Աղձնիքի արաբ ամիրի հարձակումների դեմ։ Նա 80 հազարանոց բանակով Հարք գավառում դուրս է եկել բյուզանդական զորքերի դեմ, քանի որ նրանք 1967թ․ խաբեության ձևերով տիրացել էին Տարոնի Բագրատունյաց իշխանությանը։ 974թ․ արքան հակառակորդ Հովհաննես I Չմշկիկի հետ ստորագրելով նրանց միջև խաղաղության պայմանագիրը՝ հաջողությամբ կարգավորում է իրավիճակը և կարողանում է պաշտպանել իր պետությունը։ Աշոտ Գ Ողորմած թագավորը մահացել է 977թ:

Անիի հիմնումը և մայրաքաղաքի կայացումը


Անի անվանման ստուգաբանությունը բացատրվում է երկու կերպ. առաջինը, ենթադրվում է, որ այս անունը աոաջացել է Անահիտ աստվածուհու անունից։ Իսկ մի այլ մեկնաբանումով Անի անունը ծագել է Հայասա ժողովրդի Անիա թագավորի անունից։ Անի անունով նշանավոր ամրոց է եղել պատմական Հայաստանի Բարձր Հայքի Դարանաղի գավառում։ Երզնկայից Ակն տանող ճանապարհի վրա, Եփրատի ձախ ափին։ Այնպես որ Անի անունը այստեղից է եկել Շիրակ: Ղարսի սարահարթից դեպի հարավ-արևելք, Ղարս քաղաքից հիսուն կիլոմետր հեռու ընկած է պատմական մեծ անցյալ ունեցող այս քաղաքը։ Անին, պատմական Հայաստանի նշանավոր այս քաղաքը, իր հազար տարին բոլորեց 1961 թվականին։
Քաղաքն ունեցել է զարգացման 3 շրջան՝ Կամսարականների, Բագրատունիների (X-XI դդ) և Զաքարյանների (XII-XIV դդ)։
Հայոց Աշոտ Գ թագավորը իր մայրաքաղաքը Ղարսից տեղափոխեց Անի։ Նա Անին գնեց Կամսարականներից և այնտեղ կառուցեց իր թագավորանիստ գեղեցիկ քաղաքը, այստեղ հաստատելով հայոց Բագրատունյաց աթոռը։ Նոր մայրաքաղաքի հիմնումը խորհրդանշում էր ոչ միայն Բագրատունյաց թագավորության հզորացումը, այլև այսրկովկասյան տերություն լինելը։ Անին մայրաքաղաք դարձնելու տոնակատարությունը միացվեց Աշոտ Գ-ին թագադրելու հանդիսության հետ։ Անի էին հրավիրված Հայաստանի և հարևան երկրների՝ Վիրքի, Աղվանքի նշանավոր դեմքերը։ Այդ հանդիսությունները ժամանակակիցների վրա այն տպավորությունն էին գործում, որ կարծես վերականգնվել էր Հայ Արշակունիների թագավորությունը։
Աշոտ Գ-ն և նրա հաջորդները միջոցներ չէին խնայում նոր մայրաքաղաքը բարեկարգելու, ամրացնելու համար։ 963-964թթ կառուցվեց արագ աճող քաղաքն ընդգրկող աշտարակներով ամրացված պարիսպների առաջին գիծը (Աշոտաշեն պարիսպներ)։ Հետագայում Անին այնքան արագ ընդարձակվեց, որ Սմբատ Բ-ի օրոք՝ 989 թ, անհրաժեշտ եղավ կառուցել քաղաքի պարիսպների երկրորդ գիծը (Սմբատաշեն պարիսպներ):
Անին աշխարհագրական և ռազմավարական հարմար դիրք ուներ և գտնվում էր բանուկ առևտրական ճանապարհների խաչմերուկում։ Աշոտ Գ-ն Անին զարդարեց վանքերով, կառուցեց որբանոցներ ու ծերանոցներ, որի համար էլ կոչվեց Աշոտ Ողորմած։ Ականատես պատմիչների վկայությամբ Անին շուտով դառնում է աշխարհահռչակ քաղաք։ Բագրատունյաց մայրաքաղաքը դառնում է միաժամանակ վաճառաշահ և կուլտուրական կենտրոն։ Այն զարդարվում է բազմաթիվ տուֆակերտ գեղեցիկ կոթողներով, որոնցից շատերն ունեն համաշխարհային արժեք։ Անին իր ծաղկման գագաթնակետին հասավ 10-րդ դարում։ Հնուց մնացած այն արտահայտությունը, որ եթե «Աշխարհն ավերվի, Անին կշինի, Անին ավերվի, աշխարհը չի շինի», խոսում է նրա մեծ անցյալի և հզորության մասին։

Posted in Հանրահաշիվ 9

Վերլուծել արտադրիչների

Վարժ․ 451

ա) a(x+y)+b(x+y)=(a+b)*(x+y)

բ) a(x+y)-b(x+y)=(a-b)*(x+y)

գ) 2x(3p-q)-(3p-q)=(2x-1)*(3p-q)

դ) m(x+y)-x-y=m(x+y)-(x+y)=(m-1)*(x+y)

ե) n(x-y)-x+y=n(x-y)-(x-y)=(n-1)*(x+y)

զ) ax+ay+(bx+by)=(a+b)*(x+y)

է) ac+ad-bc-bd=(a-b)*(c+d)

ը) ac-cx+a-x=(1+c)*(a-x)

թ) ax-a+x-1=(a-1)*(x+1)

ժ) 2ax-3bx-2ay+3by=(x+y)*(2a-3b)

ի) ax-bx+cx+ay-by+cy=(x+y)*(a+b-c)

լ) 2ax-5ay+a-2bx+5by-b=(a-b)*(2x-5y+1)

Վարժ․ 452

ա) x3-6x=x*(x2-6)

բ) x-5x3=x*(x-5x2)

գ) 3x2-25=3*(x2-8.3)

դ) x2-2=2x

ե) 2x2+8x-7=2*(x2+4x-3.5)

զ) 3x2-5x+2=(x-1)*(3x-2)

է) 3x2-6x-12=3*(x2-2x-4)

ը) 8x3+54x+36x2+27=(2x+3)3

Վարժ․ 453

ա) x2-(1+a)x+a=x2-x-ax+a=x(x-1)-a(x-1)=(x-a)*(x-1)

բ) 4x2-2(1+a)x+a=4x2-2x-ax+a=2x(x-1)-a(x-1)=(2x-a)*(x-1)

Share this post:

Posted in Ռուսերեն 9

И. П. Белкин-Метель

В конце 1811 года, в эпоху нам достопамятную, жил в своем поместье Ненарадове добрый Гаврила Гаврилович Р **. Он славился во всей округе гостеприимством и радушием; соседи поминутно ездили к нему поесть, попить, поиграть по пяти копеек в бостон с его женою, а некоторые для того, чтоб поглядеть на дочку их, Марью Гавриловну, стройную, бледную и семнадцатилетнюю девицу. Она считалась богатой невестою, и многие прочили ее за себя или за сыновей.Марья Гавриловна была воспитана на французских романах и следственно была влюблена. Предмет, избранный ею, был бедный армейский прапорщик, находившийся в отпуску в своей деревне. Само по себе разумеется, что молодой человек пылал равною страстию, и что родители его любезной, заметя их взаимную склонность, запретили дочери о нем и думать, а его принимали хуже, нежели отставного заседателя.Наши любовники были в переписке, и всякий день видались наедине в сосновой роще или у старой часовни. Там они клялися друг другу в вечной любви, сетовали на судьбу и делали различные предположения. Переписываясь и разговаривая таким образом, они (что весьма естественно) дошли до следующего рассуждения: если мы друг без друга дышать не можем, а воля жестоких родителей препятствует нашему благополучию, то нельзя ли нам будет обойтись без нее? Разумеется, что эта счастливая мысль пришла сперва в голову молодому человеку и что она весьма понравилась романическому воображению Марьи Гавриловны.Наступила зима и прекратила их свидания, но переписка сделалась тем живее. Владимир Николаевич в каждом письме умолял ее предаться ему, венчаться тайно, скрываться несколько времени, броситься потом к ногам родителей, которые конечно будут тронуты наконец героическим постоянством и несчастием любовников и скажут им непременно: «Дети! придите в наши объятия».Марья Гавриловна долго колебалась; множество планов побега было отвергнуто. Наконец она согласилась: в назначенный день она должна была не ужинать и удалиться в свою комнату под предлогом головной боли, Девушка ее была в заговоре; обе они должны были выйти в сад через заднее крыльцо, за садом найти готовые сани, садиться в них и ехать за пять верст от Ненарадова в село Жадрино, прямо в церковь, где уж Владимир должен был их ожидать.Накануне решительного дня Марья Гавриловна не спала всю ночь; она укладывалась, увязывала белье и платье, написала длинное письмо к одной чувствительной барышне, ее подруге, другое к своим родителям. Она прощалась с ними в самых трогательных выражениях, извиняла свой проступок неодолимою силою страсти и оканчивала тем, что блаженнейшею минутою жизни почтет она ту, когда позволено будет ей броситься к ногам дражайших ее родителей. Запечатав оба письма тульской печаткою, на которой изображены были два пылающие сердца с приличной надписью, она бросилась на постель перед самым рассветом и задремала; но и тут ужасные мечтания поминутно ее пробуждали. То казалось ей, что в самую минуту, как она садилась в сани, чтоб ехать венчаться, отец ее останавливал ее, с мучительной быстротою тащил ее по снегу и бросал в темное, бездонное подземелие… и она летела стремглав с неизъяснимым замиранием сердца; то видела она Владимира, лежащего на траве, бледного, окровавленного. Он, умирая, молил ее пронзительным голосом поспешить с ним обвенчаться… другие безобразные, бессмысленные видения неслись перед нею одно за другим. Наконец она встала, бледнее обыкновенного и с непритворной головною болью. Отец и мать заметили ее беспокойство; их нежная заботливость и беспрестанные вопросы: что с тобою, Маша? не больна ли ты, Маша? — раздирали ее сердце. Она старалась их успокоить, казаться веселою, и не могла. Наступил вечер. Мысль, что уже в последний раз провожает она день посреди своего семейства, стесняла ее сердце. Она была чуть жива; она втайне прощалась со всеми особами, со всеми предметами, ее окружавшими.Подали ужинать; сердце ее сильно забилось. Дрожащим голосом объявила она, что ей ужинать не хочется, и стала прощаться с отцом и матерью. Они ее поцеловали и, по обыкновению, благословили: она чуть не заплакала. Пришед в свою комнату, она кинулась в кресла и залилась слезами. Девушка уговаривала ее успокоиться и ободриться. Все было готово. Через полчаса Маша должна была навсегда оставить родительский дом, свою комнату, тихую девическую жизнь… На дворе была метель; ветер выл, ставни тряслись и стучали; всё казалось ей угрозой и печальным предзнаменованием. Скоро в доме всё утихло и заснуло. Маша окуталась шалью, надела теплый капот, взяла в руки шкатулку свою и вышла на заднее крыльцо. Служанка несла за нею два узла. Они сошли в сад. Метель не утихала; ветер дул навстречу, как будто силясь остановить молодую преступницу. Они насилу дошли до конца сада. На дороге сани дожидались их. Лошади, прозябнув, не стояли на месте; кучер Владимира расхаживал перед оглоблями, удерживая ретивых. Он помог барышне и ее девушке усесться и уложить узлы и шкатулку, взял вожжи, и лошади полетели. Поручив барышню попечению судьбы и искусству Терешки кучера, обратимся к молодому нашему любовнику.Целый день Владимир был в разъезде. Утром был он у жадринского священника; насилу с ним уговорился; потом поехал искать свидетелей между соседними помещиками. Первый, к кому явился он, отставной сорокалетний корнет Дравин, согласился с охотою. Это приключение, уверял он, напоминало ему прежнее время и гусарские проказы. Он уговорил Владимира остаться у него отобедать и уверил его, что за другими двумя свидетелями дело не станет. В самом деле, тотчас после обеда явились землемер Шмит в усах и шпорах, и сын капитан-исправника, мальчик лет шестнадцати, недавно поступивший в уланы. Они не только приняли предложение Владимира, но даже клялись ему в готовности жертвовать для него жизнию. Владимир обнял их с восторгом и поехал домой приготовляться.Уже давно смеркалось. Он отправил своего надежного Терешку в Ненарадово с своею тройкою и с подробным, обстоятельным наказом, а для себя велел заложить маленькие сани в одну лошадь, и один без кучера отправился в Жадрино, куда часа через два должна была приехать и Марья Гавриловна. Дорога была ему знакома, а езды всего двадцать минут.Но едва Владимир выехал за околицу в поле, как поднялся ветер и сделалась такая метель, что он ничего не взвидел. В одну минуту дорогу занесло; окрестность исчезла во мгле мутной и желтоватой, сквозь которую летели белые хлопья снегу; небо слилося с землею. Владимир очутился в поле и напрасно хотел снова попасть на дорогу; лошадь ступала наудачу и поминутно то взъезжала на сугроб, то проваливалась в яму; сани поминутно опрокидывались. Владимир старался только не потерять настоящего направления. Но ему казалось, что уже прошло более получаса, а он не доезжал еще до Жадринской рощи. Прошло еще около десяти минут; рощи всё было не видать. Владимир ехал полем, пересеченным глубокими оврагами. Метель не утихала, небо не прояснялось. Лошадь начинала уставать, а с него пот катился градом, несмотря на то, что он поминутно был по пояс в снегу.Наконец он увидел, что едет не в ту сторону. Владимир остановился: начал думать, припоминать, соображать — и уверился, что должно было взять ему вправо. Он поехал вправо. Лошадь его чуть ступала. Уже более часа был он в дороге. Жадрино должно было быть недалеко. Но он ехал, ехал, а полю не было конца. Всё сугробы да овраги; поминутно сани опрокидывались, поминутно он их подымал. Время шло; Владимир начинал сильно беспокоиться.Наконец в стороне что-то стало чернеть. Владимир поворотил туда. Приближаясь, увидел он рощу. Слава богу, подумал он, теперь близко. Он поехал около рощи, надеясь тотчас попасть на знакомую дорогу или объехать рощу кругом: Жадрино находилось тотчас за нею. Скоро нашел он дорогу и въехал во мрак дерев, обнаженных зимою. Ветер не мог тут свирепствовать; дорога была гладкая; лошадь ободрилась, и Владимир успокоился.Но он ехал, ехал, а Жадрина было не видать; роще не было конца. Владимир с ужасом увидел, что он заехал в незнакомый лес. Отчаяние овладело им. Он ударил по лошади; бедное животное пошло было рысью, но скоро стало приставать и через четверть часа пошло шагом, несмотря на все усилия несчастного Владимира.Мало-помалу деревья начали редеть, и Владимир выехал из лесу; Жадрина было не видать. Должно было быть около полуночи. Слезы брызнули из глаз его; он поехал наудачу. Погода утихла, тучи расходились, перед ним лежала равнина, устланная белым волнистым ковром. Ночь была довольно ясна. Он увидел невдалеке деревушку, состоящую из четырех или пяти дворов. Владимир поехал к ней. У первой избушки он выпрыгнул из саней, подбежал к окну и стал стучаться. Через несколько минут деревянный ставень поднялся, и старик высунул свою седую бороду. «Что те надо?» — «Далеко ли Жадрино?» — «Жадрино-то далеко ли?» — «Да, да! Далеко ли?» — «Недалече; верст десяток будет». При сем ответе Владимир схватил себя за волосы и остался недвижим, как человек, приговоренный к смерти.«А отколе ты?» — продолжал старик. Владимир не имел духа отвечать на вопросы. «Можешь ли ты, старик, — сказал он, — достать мне лошадей до Жадрина?» — «Каки у нас лошади», — отвечал мужик. «Да не могу ли взять хоть проводника? Я заплачу, сколько ему будет угодно». — «Постой, — сказал старик, опуская ставень, — я те сына вышлю; он те проводит». Владимир стал дожидаться. Не прошло минуты, он опять начал стучаться. Ставень поднялся, борода показалась. «Что те надо?» — «Что ж твой сын?» — «Сейчас выдет, обувается. Али ты прозяб? взойди погреться». — «Благодарю, высылай скорее сына».Ворота заскрыпели; парень вышел с дубиною и пошел вперед, то указывая, то отыскивая дорогу, занесенную снеговыми сугробами. «Который час?» — спросил его Владимир. — «Да уж скоро рассвенет», — отвечал молодой мужик. Владимир не говорил уже ни слова.Пели петухи, и было уже светло, как достигли они Жадрина. Церковь была заперта. Владимир заплатил проводнику и поехал на двор к священнику. На дворе тройки его не было. Какое известие ожидало его!Но возвратимся к добрым ненарадовским помещикам и посмотрим, что-то у них делается.А ничего.Старики проснулись и вышли в гостиную. Гаврила Гаврилович в колпаке и байковой куртке. Прасковья Петровна в шлафорке на вате. Подали самовар, и Гаврила Гаврилович послал девчонку узнать от Марьи Гавриловны, каково ее здоровье и как она почивала. Девчонка воротилась, объявляя, что барышня почивала-де дурно, но что ей-де теперь легче и что она-де сейчас придет в гостиную. В самом деле, дверь отворилась, и Марья Гавриловна подошла здороваться с папенькой и с маменькой.«Что твоя голова, Маша?» — спросил Гаврила Гаврилович». «Лучше, папенька», — отвечала Маша. «Ты верно, Маша, вчерась угорела», — сказала Прасковья Петровна. «Может быть, маменька», — отвечала Маша.День прошел благополучно, но в ночь Маша занемогла. Послали в город за лекарем. Он приехал к вечеру и нашел больную в бреду. Открылась сильная горячка, и бедная больная две недели находилась у края гроба.Никто в доме не знал о предположенном побеге. Письма, накануне ею написанные, были сожжены; ее горничная никому ни о чем не говорила, опасаясь гнева господ. Священник, отставной корнет, усатый землемер и маленький улан были скромны, и недаром. Терешка кучер никогда ничего лишнего не высказывал, даже и во хмелю. Таким образом тайна была сохранена более, чем полудюжиною заговорщиков. Но Марья Гавриловна сама в беспрестанном бреду высказывала свою тайну. Однако ж ее слова были столь несообразны ни с чем, что мать, не отходившая от ее постели, могла понять из них только то, что дочь ее была смертельно влюблена во Владимира Николаевича и что вероятно любовь была причиною ее болезни. Она советовалась со своим мужем, с некоторыми соседями, и наконец единогласно все решили, что видно такова была судьба Марьи Гавриловны, что суженого конем не объедешь, что бедность не порок, что жить не с богатством, а с человеком, и тому подобное. Нравственные поговорки бывают удивительно полезны в тех случаях, когда мы от себя мало что можем выдумать себе в оправдание.Между тем барышня стала выздоравливать. Владимира давно не видно было в доме Гаврилы Гавриловича. Он был напуган обыкновенным приемом. Положили послать за ним и объявить ему неожиданное счастие: согласие на брак. Но каково было изумление ненарадовских помещиков, когда в ответ на их приглашение получили они от него полусумасшедшее письмо! Он объявлял им, что нога его не будет никогда в их доме, и просил забыть о несчастном, для которого смерть остается единою надеждою. Через несколько дней узнали они, что Владимир уехал в армию. Это было в 1812 году.Долго не смели объявить об этом выздоравливающей Маше. Она никогда не упоминала о Владимире. Несколько месяцев уже спустя, нашед его имя в числе отличившихся и тяжело раненых под Бородиным, она упала в обморок, и боялись, чтоб горячка ее не возвратилась. Однако, слава богу, обморок не имел последствия.Другая печаль ее посетила: Гаврила Гаврилович скончался, оставя ее наследницей всего имения. Но наследство не утешало ее; она разделяла искренно горесть бедной Прасковьи Петровны, клялась никогда с нею не расставаться; обе они оставили Ненарадово, место печальных воспоминаний, и поехали жить в ***ское поместье.Женихи кружились и тут около милой и богатой невесты; но она никому не подавала и малейшей надежды. Мать иногда уговаривала ее выбрать себе друга; Марья Гавриловна качала головой и задумывалась. Владимир уже не существовал: он умер в Москве, накануне вступления французов. Память его казалась священною для Маши; по крайней мере она берегла всё, что могло его напомнить: книги, им некогда прочитанные, его рисунки, ноты и стихи, им переписанные для нее. Соседи, узнав обо всем, дивились ее постоянству и с любопытством ожидали героя, долженствовавшего наконец восторжествовать над печальной верностию этой девственной Артемизы.Между тем война со славою была кончена. Полки наши возвращались из-за границы. Народ бежал им навстречу. Музыка играла завоеванные песни: Vive Henri-Quatre 1, тирольские вальсы и арии из Жоконда. Офицеры, ушедшие в поход почти отроками, возвращались, возмужав на бранном воздухе, обвешанные крестами. Солдаты весело разговаривали между собою, вмешивая поминутно в речь немецкие и французские слова. Время незабвенное! Время славы и восторга! Как сильно билось русское сердце при слове отечество! Как сладки были слезы свидания! С каким единодушием мы соединяли чувства народной гордости и любви к государю! А для него, какая была минута!Женщины, русские женщины были тогда бесподобны. Обыкновенная холодность их исчезла. Восторг их был истинно упоителен, когда, встречая победителей, кричали они: ура!

И в воздух чепчики бросали.
Кто из тогдашних офицеров не сознается, что русской женщине обязан он был лучшей, драгоценнейшей наградою?..В это блистательное время Марья Гавриловна жила с матерью в *** губернии и не видала, как обе столицы праздновали возвращение войск. Но в уездах и деревнях общий восторг, может быть, был еще сильнее. Появление в сих местах офицера было для него настоящим торжеством, и любовнику во фраке плохо было в его соседстве.Мы уже сказывали, что, несмотря на ее холодность, Марья Гавриловна всё по-прежнему окружена была искателями. Но все должны были отступить, когда явился в ее замке раненый гусарский полковник Бурмин, с Георгием в петлице и с интересной бледностию, как говорили тамошние барышни. Ему было около двадцати шести лет. Он приехал в отпуск в свои поместья, находившиеся по соседству деревни Марьи Гавриловны. Марья Гавриловна очень его отличала. При нем обыкновенная задумчивость ее оживлялась. Нельзя было сказать, чтоб она с ним кокетничала; но поэт, заметя ее поведение, сказал бы:

Se amor non è, che dunque?.. 2
Бурмин был, в самом деле, очень милый молодой человек. Он имел именно тот ум, который нравится женщинам: ум приличия и наблюдения, безо всяких притязаний и беспечно насмешливый. Поведение его с Марьей Гавриловной было просто и свободно; но что б она ни сказала или ни сделала, душа и взоры его так за нею и следовали. Он казался нрава тихого и скромного, но молва уверяла, что некогда был он ужасным повесою, и это не вредило ему во мнении Марьи Гавриловны, которая (как и все молодые дамы вообще) с удовольствием извиняла шалости, обнаруживающие смелость и пылкость характера.Но более всего… (более его нежности, более приятного разговора, более интересной бледности, более перевязанной руки) молчание молодого гусара более всего подстрекало ее любопытство и воображение. Она не могла не сознаваться в том, что она очень ему нравилась; вероятно и он, с своим умом и опытностию, мог уже заметить, что она отличала его: каким же образом до сих пор не видала она его у своих ног и еще не слыхала его признания? Что удерживало его? робость, неразлучная с истинною любовию, гордость «ли кокетство хитрого волокиты? Это было для нее загадкою. Подумав хорошенько, она решила, что робость была единственной тому причиною, и положила ободрить его большею внимательностию и, смотря по обстоятельствам, даже нежностию. Она приуготовляла развязку самую неожиданную и с нетерпением ожидала минуты романического объяснения. Тайна, какого роду ни была бы, всегда тягостна женскому сердцу. Ее военные действия имели желаемый успех: по крайней мере Бурмин впал в такую задумчивость, и черные глаза его с таким огнем останавливались на Марье Гавриловне, что решительная минута, казалось, уже близка. Соседи говорили о свадьбе, как о деле уже конченном, а добрая Прасковья Петровна радовалась, что дочь ее наконец нашла себе достойного жениха.Старушка сидела однажды одна в гостиной, раскладывая гранпасьянс, как Бурмин вошел в комнату и тотчас осведомился о Марье Гавриловне. «Она в саду, — отвечала старушка, — подите к ней, а я вас буду здесь ожидать». Бурмин пошел, а старушка перекрестилась и подумала: авось дело сегодня же кончится!Бурмин нашел Марью Гавриловну у пруда, под ивою, с книгою в руках и в белом платье, настоящей героинею романа. После первых вопросов Марья Гавриловна нарочно перестала поддерживать разговор, усиливая таким образом взаимное замешательство, от которого можно было избавиться разве только незапным и решительным объяснением. Так и случилось: Бурмин, чувствуя затруднительность своего положения, объявил, что искал давно случая открыть ей свое сердце, и потребовал минуты внимания. Марья Гавриловна закрыла книгу и потупила глаза в знак согласия.«Я вас люблю, — сказал Бурмин, — я вас люблю страстно…» (Марья Гавриловна покраснела и наклонила голову еще ниже.) «Я поступил неосторожно, предаваясь милой привычке, привычке видеть и слышать вас ежедневно…» (Марья Гавриловна вспомнила первое письмо St.-Preux 3). «Теперь уж поздно противиться судьбе моей; воспоминание об вас, ваш милый, несравненный образ отныне будет мучением и отрадою жизни моей; но мне еще остается исполнить тяжелую обязанность, открыть вам ужасную тайну и положить между нами непреодолимую преграду…» — «Она всегда существовала, — прервала с живостию Марья Гавриловна, — я никогда не могла быть вашею женою…» — «Знаю, — отвечал он ей тихо, — знаю, что некогда вы любили, но смерть и три года сетований… Добрая, милая Марья Гавриловна! не старайтесь лишить меня последнего утешения: мысль, что вы бы согласились сделать мое счастие, если бы… молчите, ради бога, молчите. Вы терзаете меня. Да, я знаю, я чувствую, что вы были бы моею, но — я несчастнейшее создание… я женат!»Марья Гавриловна взглянула на него с удивлением.— Я женат, — продолжал Бурмин, — я женат уже четвертый год и не знаю, кто моя жена, и где она, и должен ли свидеться с нею когда-нибудь!— Что вы говорите? — воскликнула Марья Гавриловна, — как это странно! Продолжайте; я расскажу после… но продолжайте, сделайте милость.— В начале 1812 года, — сказал Бурмин, — я спешил в Вильну, где находился наш полк. Приехав однажды на станцию поздно вечером, я велел было поскорее закладывать лошадей, как вдруг поднялась ужасная метель, и смотритель и ямщики советовали мне переждать. Я их послушался, но непонятное беспокойство овладело мною; казалось, кто-то меня так и толкал. Между тем метель не унималась; я не вытерпел, приказал опять закладывать и поехал в самую бурю. Ямщику вздумалось ехать рекою, что должно было сократить нам путь тремя верстами. Берега были занесены; ямщик проехал мимо того места, где выезжали на дорогу, и таким образом очутились мы в незнакомой стороне. Буря не утихала; я увидел огонек и велел ехать туда. Мы приехали в деревню; в деревянной церкви был огонь. Церковь была отворена, за оградой стояло несколько саней; по паперти ходили люди. «Сюда! сюда!» — закричало несколько голосов. Я велел ямщику подъехать. «Помилуй, где ты замешкался? — сказал мне кто-то, — невеста в обмороке; поп не знает, что делать; мы готовы были ехать назад. Выходи же скорее». Я молча выпрыгнул из саней и вошел в церковь, слабо освещенную двумя или тремя свечами. Девушка сидела на лавочке в темном углу церкви; другая терла ей виски. «Слава богу, — сказала эта, — насилу вы приехали. Чуть было вы барышню не уморили». Старый священник подошел ко мне с вопросом: «Прикажете начинать?» — «Начинайте, начинайте, батюшка», — отвечал я рассеянно. Девушку подняли. Она показалась мне недурна… Непонятная, непростительная ветреность… я стал подле нее перед налоем; священник торопился; трое мужчин и горничная поддерживали невесту и заняты были только ею. Нас обвенчали. «Поцелуйтесь», — сказали нам. Жена моя обратила ко мне бледное свое лицо. Я хотел было ее поцеловать… Она вскрикнула: «Ай, не он! не он!» — и упала без памяти. Свидетели устремили на меня испуганные глаза. Я повернулся, вышел из церкви безо всякого препятствия, бросился в кибитку и закричал: «Пошел!»— Боже мой! — закричала Марья Гавриловна, — и вы не знаете, что сделалось с бедной вашею женою?— Не знаю, — отвечал Бурмин, — не знаю, как зовут деревню, где я венчался; не помню, с которой станции поехал. В то время я так мало полагал важности в преступной моей проказе, что, отъехав от церкви, заснул и проснулся на другой день поутру, на третьей уже станции. Слуга, бывший тогда со мною, умер в походе, так что я не имею и надежды отыскать ту, над которой подшутил я так жестоко и которая теперь так жестоко отомщена.— Боже мой, боже мой! — сказала Марья Гавриловна, схватив его руку, — так это были вы! И вы не узнаете меня?Бурмин побледнел… и бросился к ее ногам…

Posted in Քիմիա 9

Անհատական աշխատանք

Թունավոր նյութերը հողում

Որն է համարվում էկոլոգիապես մաքուր սնունդ

Որն է համարվում մաքուր խմելու ջուր, որոնք են ջրի ախտոտման տեսակները

Թունավոր նյութերը օդում (պինդ, հեղուկ, գազային)

Օզոնային շերտի քայքայման պատճառները

Posted in Քիմիա 9

Օզոնային շերտի քայքայման պատճառները

Օզոնը թթվածնի տեսակ է, որը գտնվում է ստրատոսֆերայում ՝ երկրից մոտ 12-50 կիլոմետր հեռավորության վրա: Այս նյութի ամենաբարձր կոնցենտրացիան մակերեսից մոտ 23 կիլոմետր հեռավորության վրա է: Օզոնը հայտնաբերվել է 1873 թվականին գերմանացի գիտնական Շոնբեյնի կողմից: Հետագայում թթվածնի այս փոփոխությունը հայտնաբերվեց մթնոլորտի մակերեսային և վերին շերտերում: Ընդհանուր առմամբ, օզոնը կազմված է եռատոմային թթվածնի մոլեկուլներից: Նորմալ պայմաններում դա կապույտ գազ է ՝ բնորոշ բույրով: Տարբեր գործոնների պայմաններում օզոնը վերածվում է ինդիգոյի հեղուկի: Երբ այն դառնում է կոշտ, այն ստանում է խորը կապույտ երանգ:

Օզոնի շերտի արժեքը կայանում է նրանում, որ այն գործում է որպես մի տեսակ զտիչ ՝ կլանելով որոշակի քանակությամբ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ: Այն պաշտպանում է կենսոլորտը և մարդկանց արևի ուղիղ ճառագայթներից:

Օզոնի քայքայման պատճառները

Դարեր շարունակ մարդիկ անտեղյակ էին օզոնի գոյության մասին, բայց նրանց գործունեությունը վնասակար ազդեցություն ունեցավ մթնոլորտի վիճակի վրա: Այս պահին գիտնականները խոսում են այնպիսի խնդրի մասին, ինչպիսին են օզոնային անցքերը: Թթվածնի փոփոխության փոփոխությունը տեղի է ունենում տարբեր պատճառներով.

  • հրթիռների և արբանյակների արձակում տիեզերք;
  • օդային տրանսպորտի գործունեությունը 12-16 կիլոմետր բարձրության վրա;
  • ֆրեոնների արտանետումներ օդ:

Հիմնական օզոնը քայքայում է

Թթվածնի փոփոխման շերտի ամենամեծ թշնամիները ջրածնի և քլորի միացություններն են: Դա պայմանավորված է ֆրեոնների քայքայմամբ, որոնք օգտագործվում են որպես հեղուկացիրներ: Որոշակի ջերմաստիճանում դրանք ի վիճակի են եռալ և մեծացնել ծավալը, ինչը կարևոր է տարբեր աէրոզոլների արտադրության համար: Ֆրեոնները հաճախ օգտագործվում են սարքավորումների, սառնարանների և հովացման սարքերի սառեցման համար: Երբ ֆրեոնները բարձրանում են օդ, մթնոլորտային պայմաններում քլորը վերանում է, որն իր հերթին օզոնը վերածում է թթվածնի:

Օզոնի քայքայման խնդիրը վաղուց էր հայտնաբերվել, բայց 1980-ականներին գիտնականները ահազանգ էին հնչեցրել: Եթե ​​մթնոլորտում օզոնը զգալիորեն կրճատվի, երկիրը կկորցնի նորմալ ջերմաստիճանը և կդադարի սառչել: Արդյունքում, տարբեր երկրներում ստորագրվեցին հսկայական թվով փաստաթղթեր և համաձայնագրեր ՝ ֆրեոնների արտադրությունը կրճատելու համար: Բացի այդ, հորինվել է ֆրեոնների փոխարինում `պրոպան-բուտան: Ըստ իր տեխնիկական պարամետրերի ՝ այս նյութը բարձր կատարողականություն ունի, այն կարող է օգտագործվել այնտեղ, որտեղ օգտագործվում են ֆրեոններ:

Այսօր օզոնային շերտի քայքայման խնդիրը շատ արդիական է: Չնայած դրան, տեխնոլոգիաների օգտագործումը ֆրեոնների օգտագործմամբ շարունակվում է: Այս պահին մարդիկ մտածում են այն մասին, թե ինչպես կարելի է նվազեցնել ֆրեոնի արտանետումների քանակը, նրանք փոխարինողներ են փնտրում օզոնային շերտը պահպանելու և վերականգնելու համար:

Վերահսկման մեթոդներ

1985 թվականից ի վեր միջոցներ են ձեռնարկվում օզոնային շերտը պաշտպանելու համար: Առաջին քայլը ֆրեոնների արտանետման սահմանափակումների ներդրումն էր: Բացի այդ, կառավարությունը հաստատեց Վիեննայի կոնվենցիան, որի դրույթները ուղղված էին օզոնային շերտի պաշտպանությանը և բաղկացած էին հետևյալ կետերից.

  • տարբեր երկրների ներկայացուցիչները համագործակցության մասին համաձայնագիր են ընդունել `կապված օզոնային շերտի վրա ազդող գործընթացների և նյութերի ուսումնասիրման հետ, որոնք փոփոխություններ են հարուցում դրա փոփոխությունները:
  • օզոնային շերտի վիճակի համակարգված մոնիտորինգ;
  • տեխնոլոգիաների և եզակի նյութերի ստեղծում, որոնք օգնում են նվազագույնի հասցնել պատճառված վնասը.
  • միջոցառումների մշակման և դրանց կիրառման տարբեր ոլորտներում համագործակցություն, ինչպես նաև օզոնային անցքերի հարուցում առաջացնող գործողությունների վերահսկում.
  • տեխնոլոգիայի և ստացված գիտելիքների փոխանցում:

Անցած տասնամյակների ընթացքում ստորագրվել են արձանագրություններ, ըստ որոնց ՝ պետք է կրճատել ֆտորօքլորածխաջրերի արտադրությունը, իսկ որոշ դեպքերում նույնիսկ ամբողջովին դադարեցվել:

Ամենախնդրահարույցը սառնարանային սարքավորումների արտադրության մեջ օզոնային արտադրանքի օգտագործումն էր: Այս ժամանակահատվածում սկսվեց իսկական «ֆրեոնային ճգնաժամ»: Բացի այդ, զարգացումը պահանջում էր զգալի ֆինանսական ներդրումներ, որոնք չէին կարող չվրդովեցնել ձեռնարկատերերին: Բարեբախտաբար, լուծում գտնվեց, և արտադրողները ֆրեոնների փոխարեն սկսեցին օգտագործել աէրոզոլների այլ նյութեր (ածխաջրածնային վառելիք, ինչպիսին է բուտանը կամ պրոպանը): Այսօր ընդունված է օգտագործել ջերմային կլանող էնդոթերմիկ քիմիական ռեակցիաներ օգտագործելու ունակ կայանքներ:

Հնարավոր է նաև մաքրել մթնոլորտը ֆրեոնների պարունակությունից (ըստ ֆիզիկոսների) ԱԷԿ-ի էներգաբլոկի միջոցով, որի հզորությունը պետք է լինի առնվազն 10 ԳՎտ: Այս դիզայնը կծառայի որպես էներգիայի գերազանց աղբյուր: Ի վերջո, հայտնի է, որ Արեգակն ընդունակ է ընդամենը մեկ վայրկյանում արտադրել մոտ 5-6 տոննա օզոն: Այս ցուցանիշը էներգաբլոկների միջոցով մեծացնելով հնարավոր է հասնել հավասարակշռության օզոնի ոչնչացման և արտադրության միջև:

Շատ գիտնականներ նպատակահարմար են համարում ստեղծել «օզոնային գործարան», որը կբարելավի օզոնային շերտի վիճակը:

Այս նախագծից բացի, կան շատ այլ ծրագրեր, ներառյալ ստրատոսֆերայում արհեստականորեն օզոնի արտադրություն կամ մթնոլորտում օզոնի արտադրություն: Բոլոր գաղափարների և առաջարկությունների հիմնական թերությունը դրանց բարձր գինն է: Մեծ ֆինանսական կորուստները ծրագրերը հետին պլան են մղում, և դրանց մի մասը մնում է չիրականացված:

Posted in Քիմիա 9

Թունավոր նյութերը հողում

soil-poisoning.jpg

Հողը՝ օդի և ջրի նման ևս ենթակա է աղտոտման։  Հողի աղտոտման աղբյուրներ են նաև մետաձուլական գործարանների, նավթաարդյունաբերական և արդյունաբերական այլ ձեռնարկությունների թափոնները։ Հողի աղտոտման մեկ այլ աղբյուր է  ժամանակակից գյուղատնտեսությունը, որը չի կարող չկիրառել թունաքիմիկատներ և պարարտանյութեր, քանի որ դրանց բացակայության դեպքում բերքի մեծ կորուստներ ունենալու վտանգ է սպառնում։

Հողի աղտոտում` մարդու գործունեության արդյունքում հողում վտանգավոր ու թունավոր նյութերի և օրգանիզմների այնպիսի քանակության կուտակում, որն առաջացնում է հողերի դեգրադացիա կամ հողային ծածկույթի կառուցվածքի, ձևաբանության ու միկրոֆլորայի փոփոխություն, հողի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների վատթարացում, հողի բերրիության, աճեցվող մշակաբույսերի տեխնոլոգիական, սննդային, սանիտարահիգիենիկ արժեքների ու հողի հետ կապ ունեցող բնական այլ օբյեկտների որակի նվազեցում:

Հողի քիմիական աղտոտում` հողօգտագործման գործոնի (գյուղատնտեսական, արդյունաբերական, կոմունալ և այլն) ուղղակի կամ անուղղակի ազդեցության հետևանքով հողի քիմիական (օրգանական և անօրգանական նյութերի) կազմի փոփոխություն, որը հանգեցնում է հողի որակի վատթարացման և կարող է վտանգ սպառնալ մարդու առողջությանը, կենդանական ու բուսական աշխարհին:

Հողի օրգանական աղտոտում` բնութագրում է հողի աղտոտման աստիճանն օրգանական նյութերով`ըստ ամոնիակային և նիտրատային ազոտների, որոնք հանդիսանում են ազոտ պարունակող օրգանական նյութերի քայքայման քիմիական ցուցանիշներ:

Վտանգավորության դաս` քիմիական նյութերի դասակարգում` ըստ հողի, բույսերի, կենդանիների և մարդկանց վրա դրանց ունեցած հնարավոր բացասական ներգործության: